فصل اقتصاد - اجرای خطوط HOV در بزرگراههای تهران، مدیریت ترافیک پایتخت را با آزمونی جدید و حیاتی روبهرو میکند.
اجتماعی
به گزارش فصل اقتصاد ، در شرایطی که ترافیک و آلودگی هوا همچنان از مسائل اصلی مدیریت شهری تهران به شمار میرود، طی سالهای اخیر راهکارهای مختلفی برای کاهش تعداد خودروهای تکسرنشین و استفاده بهینهتر از ظرفیت معابر مورد توجه قرار گرفته است؛ یکی از این راهکارها، ایجاد خطوط HOV یا خطوط ویژه وسایل نقلیه با سرنشین بالا است؛ طرحی که پس از ماهها بررسی و آمادهسازی، اجرای آن در برخی بزرگراههای تهران آغاز شد و قرار است بهتدریج توسعه پیدا کند.
خطوط HOV که عنوان آن مخفف عبارت High Occupancy Vehicle است، در بسیاری از شهرهای جهان به عنوان یکی از ابزارهای مدیریت تقاضای سفر مورد استفاده قرار میگیرد. در این خطوط، تردد برای گروه مشخصی از وسایل نقلیه که از ظرفیت سرنشین بالاتری برخوردارند یا در قالب حملونقل عمومی و اشتراکی فعالیت میکنند، امکانپذیر است. ایده اصلی این است که با ایجاد مزیت برای خودروهایی که چند مسافر را جابهجا میکنند، استفاده از خودروهای تکسرنشین کاهش پیدا کند.
اجرای طرح HOV بدون تأیید شورای شهر تهران / HOV بحران ترافیکی را بیشتر میکند
جزئیات اجرای خطوط ویژه HOV در تهران
این رویکرد در صورت اجرای صحیح میتواند با استفاده بهتر از ظرفیت خودروها، تعداد وسایل نقلیه در حال تردد را کاهش دهد و به روانتر شدن جریان ترافیک کمک کند. از سوی دیگر، کاهش تعداد خودروهای تکسرنشین میتواند به کاهش مصرف سوخت و انتشار آلایندهها نیز منجر شود. به همین دلیل، خطوط HOV در برخی شهرهای جهان از جمله سیدنی، ملبورن، تورنتو و نیویورک به عنوان بخشی از سیاستهای مدیریت ترافیک مورد استفاده قرار گرفتهاند.
با این حال، تجربه اجرای این خطوط نشان داده است که ایجاد مسیر اختصاصی به تنهایی برای تحقق اهداف طرح کافی نیست و نظارت بر نحوه استفاده از آن، کنترل تخلفات و فراهم بودن گزینههای جایگزین برای شهروندان نیز اهمیت دارد. در صورت نبود نظارت مؤثر، امکان ورود خودروهای غیرمجاز به این خطوط وجود دارد و در چنین شرایطی، مزیت در نظر گرفتهشده برای وسایل نقلیه عمومی و چندسرنشین عملاً کاهش پیدا میکند.
اختصاص دو مسیر بزرگراهی به اجرای طرح HOV
در تهران نیز ایده اجرای خطوط HOV از سال 1403 به صورت جدی مطرح شد و پس از انجام بررسیهای مربوط به انتخاب مسیر و فراهم کردن مقدمات اجرایی، نخستین مرحله اجرای آن در بزرگراه شهید چمران آغاز شد.در ادامه، بزرگراه امام علی(ع) نیز به این طرح پیوست و خطوط ویژه این بزرگراهها با قابلیت استفاده برای گروههای مشخصی از وسایل نقلیه مورد استفاده قرار گرفت.
پوریا علیمردانی، مدیرعامل سازمان حملونقل و ترافیک شهرداری تهران، درباره نحوه اجرای این طرح اظهار کرد:در حال حاضر خطوط HOV در بزرگراههای چمران و امام علی(ع) در حال اجراست. در این خطوط، تاکسیهای برقی و ونها امکان تردد دارند. همچنین سرویسهای ادارات و سرویسهای مدارس، مشروط بر اینکه خودروی عمومی باشند و در سامانه شهرزاد ثبتنام کرده باشند، امکان استفاده از این خطوط را دارند.
وی افزود: منظور از خودروهای عمومی در این طرح، وسایل نقلیهای مانند ون و خودروهایی با ظرفیت بالاتر است و سرویسهای سواری شخصی در این گروه قرار نمیگیرند. اتوبوسها نیز امکان استفاده از خطوط HOV را دارند.
به گفته علیمردانی، طراحی و اجرای این خطوط بر اساس مصوبه شورای ترافیک تهران انجام شده است و خطوط ویژه موجود در بزرگراههای چمران و امام علی(ع) با این قابلیت مورد استفاده قرار میگیرند.
جریمه 250 هزار تومانی برای عبور غیرمجاز از خطوط HOV
یکی از بخشهای مهم اجرای خطوط HOV، جلوگیری از ورود خودروهای غیرمجاز به این مسیرهاست و برای این منظور، کنترل تردد خودروها به صورت هوشمند و از طریق دوربینهای ثبت تخلف انجام میشود.
مدیرعامل سازمان حملونقل و ترافیک شهرداری تهران درباره جریمه ورود غیرمجاز به این خطوط گفت: خودروهای شخصی در صورت ورود به خط ویژه، مشمول جریمه ورود به محدوده غیرمجاز میشوند و مبلغ جریمه در حال حاضر حدود 250 هزار تومان است. دوربینهای کنترل تخلف در فواصل حدود 500 متر تا یک کیلومتر در طول این خطوط نصب شدهاند و ورود غیرمجاز خودروها از طریق این سامانهها ثبت میشود بنابراین ممکن است تردد یک خودرو چندین بار توسط دوربینها ثبت و به همان تعداد جریمه برای فرد لحاظ شود.
علیمردانی همچنین از کاهش قابل توجه تعداد تخلفات پس از آغاز اجرای طرح خبر داد و گفت در ابتدای اجرای طرح و پس از نصب دوربینها، روزانه حدود 500 جریمه برای ورود غیرمجاز به خطوط ویژه صادر میشد، اما این رقم اکنون به کمتر از 100 خودرو در روز رسیده است البته همچنان مواردی از ورود غیرمجاز وجود دارد، اما با همکاری پلیس، فرآیند ثبت تخلف و اعمال جریمه به شکل خودکار انجام میشود و جریمههای مربوطه نیز توسط سامانههای ثبت تخلف پلیس اعمال میشود.
میزان اثرگذاری اجرای طرح به بازه طولانیتری نیاز دارد
علیمردانی در ادامه با اشاره به اطلاعات جمعآوریشده و نظرسنجیهای انجامشده اظهار کرد: افرادی که از سرویسهای عمومی استفاده میکنند، رضایت خود را از اجرای این طرح اعلام کردهاند. البته ارزیابی دقیق آثار خطوط HOV بر ترافیک و آلودگی هوا نیازمند بررسی در یک بازه زمانی طولانیتر و مقایسه شاخصهای تردد پیش و پس از اجرای طرح است. کاهش تخلفات ثبتشده میتواند نشاندهنده افزایش آشنایی رانندگان با ضوابط مسیر و افزایش اثربخشی کنترلها باشد، اما برای سنجش میزان تأثیر طرح بر کاهش ترافیک یا آلایندگی، باید شاخصهای دیگری نیز مورد بررسی قرار گیرد.
احتمال توسعه خطوط HOV به بزرگراه بسیج
شهرداری تهران توسعه این طرح به سایر خطوط ویژه بزرگراهی را نیز در دستور کار دارد. علیمردانی اعلام کرده است که برنامه مدیریت شهری، تسری این طرح به دیگر خطوط ویژه، بهخصوص خطوط ویژه بزرگراهی است و بزرگراه بسیج نیز ممکن است در مراحل بعدی به این شبکه اضافه شود. با این حال، در شرایط فعلی برنامهای برای اجرای خطوط HOV در خطوط ویژه مرکزی شهر و شریانهایی مانند خیابان انقلاب و خیابان ولیعصر وجود ندارد و تمرکز طرح بر مسیرهای بزرگراهی است.
اجرای مرحلهای طرح میتواند این امکان را فراهم کند که پیش از گسترش آن، عملکرد خطوط موجود از نظر میزان استفاده، رعایت ضوابط، تعداد تخلفات و تأثیر آن بر جریان ترافیک مورد ارزیابی قرار گیرد.
یک آزمون برای مدیریت سفرهای شهری
خطوط HOV در تهران اکنون از مرحله ایده و بررسی عبور کرده و وارد مرحله اجرا شده است. تجربه بزرگراههای چمران و امام علی(ع) نشان میدهد بخش مهمی از موفقیت این طرح به نحوه نظارت، کنترل ورود خودروهای غیرمجاز و فراهم کردن امکان استفاده مؤثر وسایل حملونقل عمومی و اشتراکی وابسته است.
در عین حال، هدف اصلی چنین طرحی صرفاً ایجاد یک خط جدید در بزرگراهها نیست؛ بلکه قرار است برای استفاده از خودروهای چندسرنشین و حملونقل عمومی مزیت ایجاد شود تا ظرفیت موجود معابر به شکل کارآمدتری مورد استفاده قرار گیرد.
کاهش تعداد تخلفات از حدود 500 مورد در روز به کمتر از 100 مورد، بر اساس آمار اعلامشده از سوی مدیریت شهری، یکی از نخستین نتایج اجرای سیستم کنترل این خطوط است. با این حال، درباره میزان اثرگذاری نهایی طرح بر کاهش ترافیک و آلودگی هوا هنوز به ارزیابیهای جامعتر و دادههای مستمر نیاز است.
از سوی دیگر، توسعه خطوط HOV به سایر بزرگراهها در صورتی میتواند به یک سیاست مؤثر در مدیریت ترافیک تهران تبدیل شود که همزمان با گسترش مسیرها، ظرفیت و کیفیت حملونقل عمومی نیز تقویت شود و شهروندان برای انتخاب سفرهای اشتراکی یا عمومی، گزینهای قابل اتکا در اختیار داشته باشند.
به این ترتیب، خطوط HOV را میتوان یکی از ابزارهای جدید مدیریت ترافیک در تهران دانست؛ ابزاری که اکنون در مرحله تجربه و ارزیابی قرار دارد و میزان موفقیت آن در نهایت به این بستگی خواهد داشت که آیا میتواند بخشی از رفتار سفر شهروندان را تغییر دهد و از ظرفیت بالاتر خودروهای چندسرنشین و وسایل حملونقل عمومی برای کاهش فشار بر شبکه بزرگراهی شهر استفاده کند یا خیر.
انتهای پیام/