سرمایه‌گذاری در «صندوق‌های صدور و ابطالی طلا» با پلتفرم‌ تسهیل می‌شود؟ + ویدئو

فصل اقتصاد - برنامه «رینگ طلا» محصول جدید پایگاه خبری بازار سرمایه ایران(سنا) است. «رینگ طلا» با تمرکز بر ابزارهای مالی مبتنی بر دارایی طلا، روندها، چالش‌ها، فرصت‌ها و چشم‌انداز توسعه این بازار را در چارچوب بورس بررسی می‌کند. در نخستین قسمت از برنامه «رینگ طلا» چالش‌های توسعه صندوق‌های صدور و ابطالی طلا و هم‌چنین ظرفیت‌های این ابزار برای انجام معاملات 24 ساعته بررسی شده است. سیرانوش دانشوری مدیر سرمایه‌گذاری صندوق طلای تابان تمدن از جمله کارشناسان مشارکت‌کننده در نخستین برنامه «رینگ طلا» است. در این قسمت از برنامه «رینگ طلا»، مدیر سرمایه‌گذاری صندوق طلای تابان تمدن، ضمن بررسی مهم‌ترین دلایل استقبال محدود از صندوق‌های صدور و ابطالی طلا مهم‌ترین مزایای این نوع صندوق‌ها را برشمرده است.

به گزارش پایگاه خبری بازار سرمایه ایران (سنا) ، بازار صندوق‌های طلا در سال‌های اخیر توسعه قابل توجهی داشته است. هم‌زمان، رشد پلتفرم‌های آنلاین خرید طلا و امکان خرید طلا با چند کلیک در هر ساعت از شبانه‌روز، تجربه تازه‌ای از سرمایه‌گذاری در این بازار ایجاد کرده است. همین مسئله رقابت میان ابزارهای رسمی بازار سرمایه و پلتفرم‌های خارج از بازار سرمایه را وارد مرحله جدیدی کرده است. آمارها نشان می‌دهد تعداد صندوق‌های طلای فعال در بازار سرمایه به 40 صندوق نزدیک شده است. بخش عمده صندوق‌های طلادر قالب صندوق‌های قابل معامله فعالیت می‌کنند. هرچند در کنار صندوق‌های قابل معامله، مجوز فعالیت صندوق‌های صدور و ابطالی طلا نیز صادر شده، اما این صندوق‌ها هنوز نتوانسته‌اند سهم قابل توجهی از بازار را به خود اختصاص دهند.
سیرانوش دانشوری مدیر سرمایه‌گذاری صندوق طلای تابان تمدن معتقد است: نبود معرفی و فرهنگ‌سازی کافی، در کنار رشد پلتفرم‌های آنلاین معاملات طلا، از عوامل اثرگذار بر این وضعیت است. به گفته دانشوری، صندوق‌های صدور و ابطالی از مزیت‌های مهمی مانند شفافیت اطلاعاتی، نظارت سازمان بورس، امکان تحلیل و مقایسه صندوق‌ها، معافیت مالیاتی و قابلیت استفاده به عنوان وثیقه برخوردارند و در صورت فراهم شدن زیرساخت مناسب برای ثبت درخواست‌های صدور و ابطال در تمام ساعات شبانه‌روز، می‌توانند جایگاه مناسب‌تری در بازار طلا به دست آورند.
دیدگاه‌های سیرانوش دانشوری مدیر سرمایه‌گذاری صندوق طلای تابان تمدن را که در قالب برنامه «رینگ طلا» ارائه شده در ادامه بخوانید وببینید:
خانم دانشوری، با وجود فعالیت نزدیک به 40 صندوق طلا در بازار سرمایه و سهم بالای صندوق‌های ETF از این بازار، چرا صندوق‌های صدور و ابطالی طلا هنوز نتوانسته‌اند جایگاه مناسبی به‌دست آورند؟
به نظر من یکی از دلایل این موضوع، معرفی و فرهنگ‌سازی ناکافی درباره این صندوق‌هاست. این صندوق‌ها هنوز آن‌طور که باید به سرمایه‌گذاران معرفی نشده‌اند و فرصت کافی برای شناخته شدن در بازار نداشته‌اند. از طرف دیگر، سرمایه‌گذاری در طلا از گذشته به دلیل ماهیت استراتژیک، نقدشوندگی بالا و پذیرش جهانی این دارایی مورد توجه بوده است. در سال‌های اخیر نیز این تقاضا با یک ترند جدید همراه شده که همان خرید آنلاین و لحظه‌ای طلاست. امروز سرمایه‌گذار می‌تواند با نصب یک اپلیکیشن روی تلفن همراه خود، در چند دقیقه و متناسب با میزان سرمایه‌ای که در اختیار دارد، طلا خریداری کند. این سادگی تجربه سرمایه‌گذاری یکی از عواملی است که باعث شده صندوق‌های صدور و ابطالی فرصت کافی برای معرفی خود به بازار پیدا نکنند. در واقع صندوق‌های طلا با رقیبی مواجه هستند که پیام بسیار ساده‌ای به سرمایه‌گذار می‌دهد؛ شما می‌توانید با چند کلیک و در کسری از ثانیه، به اندازه سرمایه خود طلا بخرید. در مقابل، پیام صندوق‌های ETF و صدور و ابطال طلا این است که سرمایه‌گذار می‌تواند در یک صندوق استاندارد و تحت نظارت سازمان بورس، در سبدی از دارایی‌های مبتنی بر طلا سرمایه‌گذاری کند. بنابراین باید تجربه سرمایه‌گذار در مسیر ورود به صندوق‌های صدور و ابطالی را نیز تا حد امکان ساده کرد.
منظورتان این است که سازوکار سرمایه‌گذاری در صندوق‌های صدور و ابطالی طلا نسبت به پلتفرم‌های آنلاین فروش طلا دشوارتر است؟
اتفاقا سازوکار صندوق‌های صدور و ابطالی طلا و حتی صندوق‌های ETF طلا پیچیده نیست. در صندوق صدور و ابطالی طلا، سرمایه‌گذار با یک قیمت مشخص وارد صندوق می‌شود و در زمان خروج نیز با یک قیمت مشخص واحدهای خود را ابطال می‌کند. این قیمت نیز بر اساس متغیرهای اصلی بازار طلا تعیین می‌شود که مهم‌ترین آن‌ها نرخ انس جهانی و نرخ دلار است. بنابراین ورود و خروج از این صندوق‌ها ذاتا دشوار نیست. مسئله اصلی، نحوه دسترسی سرمایه‌گذار به واحدهای صندوق و ساده بودن این مسیر است. سرمایه‌گذار برای خرید واحد صندوق صدور و ابطالی باید به شرکتی که صندوق را مدیریت می‌کند مراجعه کند و از طریق سامانه یا بخشی که برای صدور واحدها در نظر گرفته شده، اقدام کند. بنابراین باید مسیر سرمایه‌گذار برای رسیدن به واحد سرمایه‌گذاری صندوق‌های صدور و ابطالی طلا تسهیل شود. این کار می‌تواند از طریق راه‌اندازی یک سایت یا پلتفرم مناسب انجام شود تا صدور و ابطال واحدها در لحظه امکان‌پذیر باشد. بسیاری از صندوق‌های صدور و ابطالی با سابقه فعالیت بیش‌تر، به‌ویژه در حوزه صندوق‌های درآمد ثابت، از چنین سازوکاری استفاده می‌کنند. به نظر من صندوق‌های طلای صدور و ابطالی طلا نیز می‌توانند به این سمت حرکت کنند.
برای توسعه صندوق‌های صدور و ابطالی طلا با وجود رقابت پلتفرم‌های آنلاین، چه چشم‌اندازی وجود دارد؟
به نظر من این چشم‌انداز وجود دارد، به‌خصوص با توجه به شرایطی که در بازار سرمایه ایجاد شده است. پیش‌تر نیز درباره پلتفرم‌هایی صحبت کردیم که خارج از نظارت فعالیت می‌کنند و در دوره اخیر توانسته‌اند سرمایه قابل توجهی جذب کنند. در این شرایط بد نیست مزیت‌های صندوق‌های طلا را با این پلتفرم‌ها مقایسه کنیم. صندوق‌های سرمایه‌گذاری طلا، چه ETF و چه صدور و ابطالی، مزایای منحصربه‌فردی دارند که پلتفرم‌های غیرمجاز نمی‌توانند به سادگی با آنها رقابت کنند. یکی از مهم‌ترین مزیت‌ها، شفافیت اطلاعاتی و نظارت نهاد ناظر است. اطلاعات صندوق‌های صدور و ابطالی طلا تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار قرار دارد و صندوق به صورت ماهانه وضعیت سبد دارایی(پرتفوی) خود را در سامانه کدال منتشر می‌کند. سرمایه‌گذار می‌تواند خرید و فروش‌های صندوق، ترکیب دارایی‌ها و تخصیص دارایی را مشاهده کند. از سوی دیگر، به صورت روزانه قیمت صدور، قیمت ابطال، میزان سرمایه‌گذاری و خالص ارزش دارایی‌های صندوق در تارنمای صندوق منتشر می‌شود. بنابراین سرمایه‌گذار با یک ابزار شفاف و قابل تحلیل مواجه است. مزیت دیگر صندوق‌های صدور و ابطالی طلا به دارایی‌های پشتوانه طلا مربوط می‌شود. زمانی که صندوق این دارایی‌ها را خریداری می‌کند، معاملات گواهی سپرده، گواهی سکه و گواهی نقره در بستر بورس کالای ایران انجام می‌شود و ارزش معاملات، حجم معاملات و قیمت‌های شکل‌گرفته در این بازارها نیز شفاف است. این شفافیت به سرمایه‌گذار امکان تحلیل می‌دهد. سرمایه‌گذار می‌تواند صندوق‌های مختلف را با یکدیگر مقایسه و بر اساس عملکرد و ترکیب دارایی‌ها، صندوق مورد نظر خود را انتخاب کند. اما مزیت‌های صندوق‌ها به این موارد محدود نمی‌شود. یکی دیگر از مزایای این صندوق‌ها، ثبت و نگهداری رسمی دارایی سرمایه‌گذار است. در صورت نیاز، امکان استعلام دارایی از شرکت سپرده‌گذاری مرکزی وجود دارد و اگر برای سرمایه‌گذار اتفاقی رخ دهد، دارایی او می‌تواند از طریق سازوکار قانونی به وراث منتقل شود. هم‌چنین واحدهای صندوق می‌توانند در برخی شرایط به عنوان وثیقه مورد استفاده قرار گیرند و سرمایه‌گذار بر مبنای این دارایی امکان تامین مالی داشته باشد. از سوی دیگر، بر اساس قانون مالیات‌های مستقیم، صندوق‌های سرمایه‌گذاری از مزایای مالیاتی برخوردارند. این موضوع به‌ویژه برای اشخاص حقوقی اهمیت دارد و شرکت‌ها می‌توانند از صندوق‌های طلا برای مدیریت دارایی و پوشش ریسک‌های تورمی و ژئوپولیتیک استفاده کنند. هم‌چنین سرمایه‌گذاری در این صندوق‌ها می‌تواند برای دارنده واحدها امکان دریافت گواهی تمکن مالی را فراهم کند. مجموعه این مزایا، جایگاه صندوق‌های تحت نظارت بازار سرمایه را نسبت به پلتفرم‌های خارج از نظارت متمایز می‌کند.
با وجود این مزایا، چرا نهادهای مالی هنوز استقبال گسترده‌ای از دریافت مجوز صندوق‌های صدور و ابطالی طلا نکرده‌اند؟ آیا مانعی در این زمینه وجود دارد؟
اگر روند شکل‌گیری صندوق‌های ETF طلا را هم بررسی کنیم، در ابتدا تعداد این صندوق‌ها هم بسیار محدود بود. یکی-دو صندوق از گذشته فعالیت داشتند، از حدود سال 1402 بود که مجوزهای بیش‌تری برای فعالیت این نوع از صندوق‌ها صادر شد و تعداد آن‌ها افزایش پیدا کرد. در آن مقطع شاید هنوز نیاز جدی به صندوق‌های صدور و ابطالی طلا احساس نمی‌شد. رقیب جدی در قالب پلتفرم‌های آنلاین به این شکل وجود نداشت و بخشی از نیاز سرمایه‌گذاران نیز از طریق همان صندوق‌های ETF و ساعات مبادلات آن‌ها پاسخ داده می‌شد. اما شرایط بازار تغییر کرده است. پارادایم‌های سرمایه‌گذاری تغییر کرده، شرایط اقتصادی متفاوت شده و با افزایش تقاضا برای پلتفرم‌های آنلاین، این نیاز بیش‌تر احساس شده که صندوق‌های صدور و ابطالی نیز می‌توانند ابزار مناسبی باشند. از طرف دیگر، در صندوق صدور و ابطالی نگرانی درباره وجود خریدار روی تابلو یا نقدشوندگی نیز وجود ندارد. سرمایه‌گذار با قیمت صدور وارد می‌شود و با قیمت ابطال از صندوق خارج می‌شود.
آیا 24 ساعته شدن فعالیت صندوق‌های صدور و ابطالی می‌تواند این مشکل را برطرف کند؟
بله، معتقدم 24 ساعته شدن فعالیت این صندوق‌ها می‌تواند کمک قابل توجهی به رفع این مشکل کند. اگر یک پلتفرم در کنار صندوق ایجاد شود و سرمایه‌گذار بتواند در هر ساعت از شبانه‌روز درخواست صدور و ابطال خود را ثبت کند، بخشی از این مشکل برطرف می‌شود. البته 24 ساعته شدن فعالیت صندوق‌های صدور و ابطالی طلا مستلزم وجود یک ساختار منظم، برنامه‌ریزی دقیق و چیدمان مناسب است تا در فرایند فعالیت صندوق‌ها خللی ایجاد نشود. این موضوع نیازمند زیرساخت‌های فنی و عملیاتی مشخصی است.
به لزوم ایجاد زیر ساخت اشاره داشتید، برای 24 ساعته شدن فعالیت صندوق‌های صدور و ابطالی طلا چه زیرساختی باید ایجاد شود، در این صورت سازوکار ارزش‌گذاری واحدهای سرمایه‌گذاری در ساعات خارج از معاملات رسمی چگونه خواهد بود؟
با یک مثال توضیح می‌دهم، صندوق‌های طلا مدعی هستند که دارایی مبتنی بر طلا خریداری می‌کنند. این دارایی‌ها نیز بر اساس تشخیص مدیر صندوق، گواهی سپرده شمش یا گواهی سپرده سکه است. در زمانی که بازار بورس کالا باز است و شمش و سکه روی تابلو معامله می‌شود و قیمت می‌خورد، در همان لحظه نیز با توجه به ترکیب دارایی صندوق، قیمت صدور و ابطال قابل محاسبه است و می‌توان قیمت واحد صندوق را به همراه هزینه کارمزد معاملات به صورت شفاف اعلام کرد. اما در ساعاتی که بازار طلا در بورس کالا بسته است، مسئله اصلی نحوه ارزش‌گذاری دارایی‌هاست. یکی از راهکارها می‌تواند این باشد که خود نهاد صندوق بر اساس 2 مولفه اصلی، یعنی قیمت انس جهانی و نرخ دلار، ارزش ذاتی دارایی را محاسبه و نرخ ابطال را مشخص کند. در این شرایط در روز معاملاتی بعد نیز اگر مازاد یا کسری وجود داشته باشد، می‌توان آن را مدیریت کرد. اما پیشنهاد دیگری نیز وجود دارد که به نظر من می‌تواند سازوکار مناسب‌تری ایجاد کند. می‌توان از نهاد ناظر یا بورس کالا درخواست کرد یک پلتفرم آنلاین برای صندوق‌های طلا ایجاد کند تا در ساعاتی که بازار معاملاتی بورس کالا بسته است، قیمت ذاتی طلا بر اساس نرخ دلار و قیمت انس جهانی به صورت رسمی و شفاف اعلام شود. در این صورت می‌توان یک قیمت مشخص برای هر واحد صندوق در اختیار مدیران صندوق قرار داد. برای مثال، اعلام شود که هر واحد صندوق بر اساس قیمت دلار و انس جهانی در آن لحظه دارای ارزش مشخصی است و صندوق می‌تواند صدور و ابطال را بر مبنای آن انجام دهد. هم‌چنین می‌توان پیش از آغاز ساعت رسمی معاملات صندوق‌ها، یک بازار نیم‌ساعته یا یک‌ساعته برای این صندوق‌ها ایجاد کرد تا سرمایه‌گذاران امکان خرید و فروش داشته باشند و سپس صندوق‌ها وارد چرخه معمول معاملات شوند. راهکارهای مختلفی برای این موضوع وجود دارد، اما مسئله اصلی این است که زیرساخت‌های لازم فراهم شود و یک برنامه‌ریزی دقیق و منسجم برای اجرای آن وجود داشته باشد. در صورت فراهم شدن این زیرساخت‌ها، می‌توان صندوق‌های صدور و ابطالی طلا را نیز توسعه داد و از ظرفیت این ابزار برای پاسخگویی بهتر به نیازهای جدید سرمایه‌گذاران در بازار طلا استفاده کرد.
مشروح دیدگاه‌های سیرانوش دانشوری مدیر سرمایه‌گذاری صندوق طلای تابان تمدن را که در برنامه «رینگ طلا» ارائه شده، در ویدئوی زیر ببینید.