فصل اقتصاد - یک اقتصاددان، با تأکید بر ضرورت فعالسازی ظرفیتهای منطقهای گفت: توسعه همکاریهای اقتصادی و چندجانبه میتواند هزینه اقدام نظامی علیه کشور را افزایش داده و محاسبات طرف مقابل را تغییر دهد.
به گزارش فصل اقتصاد، علی فکری، اقتصاددان، امروز در نخستین نشست تخصصی رسانهای «جنگ و آینده پیشرفت ایران» با اشاره به ضرورت آمادگی کشورها پیش از وقوع بحرانها و جنگها، گفت: کشورهایی که پیش از تحمیل جنگ، سناریوها و شرایط احتمالی را بررسی و برای آنها برنامهریزی میکنند، در زمان وقوع بحران، با هزینههای کمتری مواجه خواهند شد؛ در غیر این صورت، پس از آغاز جنگ، همواره چند گام از تحولات عقب خواهند بود.
وی افزود: بسیاری از هزینههایی که در جنگها به کشورها تحمیل میشود، ناشی از همین تأخیر در تصمیمگیری و نبود آمادگی قبلی است. مدل رفتاری کشوری که جنگ به آن تحمیل میشود، بهگونهای است که میتواند طرف مقابل را به این جمعبندی برساند که امکان دستیابی به اهداف خود را دارد.
فکری با اشاره به تغییرات نظم جهانی اظهار کرد: نظم جهانی در حال حرکت به سمت شرایطی متفاوت از دورههای گذشته تاریخ معاصر است و در این شرایط، پیشرفت یک کشور میتواند به معنای کاهش موقعیت قدرت مقابل باشد؛ به همین دلیل، رقابت میان قدرتها بیش از گذشته پیچیده شده است.
وی ادامه داد: پس از فروپاشی شوروی، آمریکاییها به این جمعبندی رسیدند که ایالات متحده تنها قدرت مسلط جهان است و سایر کشورها بر سر جایگاههای بعدی با یکدیگر رقابت خواهند کرد؛ اما این برداشت در ادامه با تحولات مختلف بینالمللی با چالش مواجه شد.
این اقتصاددان با اشاره به حمله آمریکا به افغانستان و عراق گفت: در آن مقطع، چند نقطه از جهان با شرایط موردنظر آمریکا همخوانی نداشت و به همین دلیل، رویکرد نظامی در پیش گرفته شد. حمله به افغانستان و سپس عراق، از جمله این اقدامات بود که امروز بسیاری از ناظران بینالمللی و حتی مقامهای آمریکایی، حمله به عراق را یکی از اشتباهات مهم سیاست خارجی این کشور میدانند.
وی افزود: نتیجه این تحولات آن بود که قدرتهای نوظهور، از جمله چین و روسیه، در سالهای بعد توانستند موقعیت خود را ارتقا دهند و فاصله خود را با آمریکا کاهش دهند. این روند، آمریکا را به این جمعبندی رساند که ساختار جهانی در حال حرکت از نظام تکقطبی به سمت نظامی چندقطبی است.
فکری با اشاره به بحران مالی سال 2008 اظهار کرد: بحران مالی 2008 نیز یکی از نقاط مهم این روند بود. اگرچه این بحران به شکست آمریکا منجر نشد، اما اروپا بیشترین آسیب را در حوزه جایگاه اقتصادی جهانی متحمل شد و در عین حال، قدرتهایی مانند چین و روسیه جایگاه خود را حفظ کردند.
وی ادامه داد: پس از فروکش کردن بحران مالی، آمریکا سیاست «بازگشت به آسیا» را مطرح کرد و در ادامه، مقامهای آمریکایی بر ضرورت تمرکز بیشتر این کشور بر منطقه آسیا تأکید کردند.
روابط اقتصادی خارجی کشور باید متناسب با شرایط جدید بازتعریف شود
این اقتصاددان با اشاره به تحولات منطقهای پس از حمله آمریکا به عراق گفت: جایگاه منطقهای ایران پیش و پس از حمله آمریکا به عراق متفاوت بود و در سالهای پس از این حمله، ایران به یک قدرت تأثیرگذار در منطقه تبدیل شد.
وی افزود: مجموعه این تحولات نشان میدهد که جهان به سمت ساختار و تعریفی جدید از روابط بینالملل حرکت کرده است و در این شرایط، تعریف روابط صرفاً بر مبنای الگوهای گذشته دیگر پاسخگوی شرایط جدید نیست.
فکری با اشاره به روابط آمریکا با ایران و منطقه غرب آسیا گفت: در شرایط کنونی، امکان تعریف منافع مشترک میان آمریکا و جمهوری اسلامی ایران یا حتی میان آمریکا و جغرافیای ایران در حوزه توسعه، بسیار محدود شده است. آمریکا از طریق بازوی منطقهای خود در غرب آسیا، یعنی رژیم صهیونیستی، سیاستهای خود را در این منطقه دنبال میکند و اقدامات مستقیم و غیرمستقیمی در قبال ایران داشته است.
وی افزود: یکی از اهداف این رویکرد، ایجاد بیثباتی در منطقه است؛ چراکه از نگاه آمریکا، این منطقه ممکن است برای رقبای این کشور ظرفیتهای اقتصادی و راهبردی ایجاد کند.
این اقتصاددان با بیان اینکه روابط اقتصادی خارجی کشور باید متناسب با شرایط جدید بازتعریف شود، اظهار کرد: توانمندیهای جدیدی نسبت به گذشته ایجاد شده است، اما متناسب با شرایط موجود و برنامههای مشترک، همکاریها باید بازنویسی، بازطراحی و اجرایی شوند.
وی گفت: در شرایط جدید، ایدههایی مانند برقراری توازن میان شرق و غرب یا توازن میان آمریکا و چین، دیگر نمیتواند با همان الگوی دوره جنگ سرد دنبال شود. باید مشخص شود هر قدرت یا بازیگر بزرگ تا چه اندازه میتواند برای کشور منفعت ایجاد کند و چه منافع مشترکی میتوان میان کشورها تعریف کرد.
فکری افزود: جهان امروز بیش از آنکه بر مبنای نزدیکیهای ایدئولوژیک شکل بگیرد، بر پایه منافع مشترک و ایجاد ارزش افزوده از طریق همکاری میان کشورها حرکت میکند. کشورها زمانی میتوانند در یک کریدور یا ساختار منطقهای نقش مؤثر داشته باشند که با اقدامات خود، جایگاه کل آن کریدور را ارتقا دهند.
وی ادامه داد: در چنین شرایطی، روابط ایران با قدرتهای بزرگ و کشورهای منطقه باید بر اساس منافع مشترک و ظرفیتهای واقعی همکاری تعریف شود و نباید صرفاً بر مبنای الگوهای مربوط به دوره جنگ سرد تصمیمگیری کرد.
ضرورت بازتعریف روابط با کشورهای همسایه
این اقتصاددان با اشاره به ضرورت بازتعریف روابط با کشورهای همسایه گفت: در چارچوب جدید جهانی، باید برنامهای جدید برای توسعه روابط با کشورهای همسایه تدوین شود. نباید تصور کرد کشورهای پیرامون ایران صرفاً تحت تأثیر شرایط جنگ قرار گرفتهاند؛ بلکه باید فرصتهای موجود برای تأمین منابع ضروری کشور شناسایی و فعال شوند.
وی افزود: در این شرایط، حفظ و تقویت ارتباطات کشور از اهمیت بالایی برخوردار است. بهویژه باید آسیبپذیری خطوط مواصلاتی و زنجیرههای تأمین مورد توجه قرار گیرد و برای کاهش وابستگی به زنجیرههای قدیمی تأمین کالاهای اساسی برنامهریزی شود.
فکری تصریح کرد: مسئله اصلی صرفاً افزایش صادرات نیست، بلکه باید منابعی در اختیار کشور باشد که بتوان از طریق آنها توسعه کشور را تضمین کرد. بنابراین باید مشخص شود در روابط با کشورهایی مانند چین، روسیه و پاکستان چه اقداماتی میتواند به تأمین منابع مورد نیاز و توسعه کشور کمک کند.
وی با اشاره به سومین نشست کمیته مشترک سرمایهگذاری ایران و پاکستان در سال 1402 گفت: این نشست و ایدههایی که در آن برای همکاری با پاکستان مطرح شد، نمونهای از اقداماتی است که میتواند در چارچوب جدید روابط اقتصادی و منطقهای مورد استفاده قرار گیرد.
این اقتصاددان ادامه داد: در رابطه با عراق نیز اقداماتی مانند ایجاد شهرکهای صنعتی مشترک میان ایران و عراق انجام شده است. پس از آغاز این طرح، چند کشور برای سرمایهگذاری در این شهرکها اقدام کردند و حتی موضوع اختصاص زمین نیز تا مراحل قابل توجهی پیش رفت.
وی افزود: این اقدامات همان پلتفرمها و بسترهایی هستند که میتوانند در شرایط جدید مورد استفاده قرار گیرند. مهم این است که روابط ایران با سایر کشورها را به پایان یافتن شرایط ویژه فعلی منوط نکنیم و منتظر عبور از این شرایط نمانیم؛ بلکه باید از ظرفیتهای موجود برای توسعه روابط با کشورهای مختلف استفاده کنیم مهم این است که روابط ایران با سایر کشورها را به پایان یافتن شرایط ویژه فعلی منوط نکنیم و منتظر عبور از این شرایط نمانیم؛ بلکه باید از ظرفیتهای موجود برای توسعه روابط با کشورهای مختلف استفاده کنیم.
فکری با اشاره به ابتکارات و برنامههای مطرحشده در سطح ریاست جمهوری گفت: برنامهها و ابتکارات رئیسجمهور و همچنین بسترهای بینالمللی چندجانبهای که طی سالهای گذشته ایجاد شدهاند، میتوانند مبنای توسعه همکاریهای خارجی قرار گیرند.
وی افزود: سازمان همکاری شانگهای و سایر بسترهای چندجانبه ایجادشده، ظرفیتهایی هستند که امکان استفاده از آنها فراهم شده است و اکنون باید این ظرفیتها فعال شوند.
این اقتصاددان تأکید کرد: نمونههای متعددی از این ظرفیتها وجود دارد که در صورت عملیاتی شدن بهتر و توجه بیشتر به آنها، حتی میتوانستند در کاهش احتمال بروز جنگ مؤثر باشند؛ زیرا فعال شدن چنین ظرفیتهایی میتوانست طرف مقابل را به این جمعبندی برساند که هزینه اقدام نظامی بالاتر از برآورد اولیه است و در نتیجه، محاسبات آنها را تغییر دهد.