نتایج خصوصی سازی ایران خودرو غیرقابل انکار است/ قضاوت باید با شاخص‌های قابل اندازه‌گیری باشد، نه جهت گیری سیاسی

فصل اقتصاد - انجمن سازندگان قطعه استان تهران در بیانیه‌ای که در واکنش به اظهارات سخنگوی کمیسیون صنایع و معادن منتشر کرده، گفته است قضاوت درباره موفقیت یا شکست خصوصی‌سازی باید بر اساس شاخص‌هایی مانند تولید، درآمد، سودآوری، بهره‌وری و وضعیت مالی شرکت انجام شود، نه صرفاً بر مبنای اظهارنظرهای سیاسی یا تشبیهات درباره واگذاری.

به گزارش فصل اقتصاد، عملکرد ایران‌خودرو پس از انتقال مدیریت این شرکت از دولت به بخش خصوصی بار دیگر به یکی از محورهای بحث درباره آینده خصوصی‌سازی صنعت خودرو در ایران تبدیل شده است؛ در حالی که سخنگوی کمیسیون صنایع و معادن مجلس نسبت به نحوه واگذاری مدیریت ایران‌خودرو به بخش خصوصی انتقاد کرده، انجمن سازندگان قطعه و مجموعه‌های خودرو همگن استان تهران با استناد به شاخص‌های مالی و عملیاتی، می گوید ارزیابی عملکرد این شرکت بر اساس داده‌های قابل اندازه‌گیری درخشان بوده و غیر قابل انکار است. اما اکنون، بیش از یک سال پس از آغاز واگذاری مدیریت به بخش خصوصی، دستاوردهای آن به چالش کشیده شده است.
انجمن سازندگان قطعه استان تهران در بیانیه‌ای که در واکنش به اظهارات سخنگوی کمیسیون صنایع و معادن منتشر کرده، گفته است قضاوت درباره موفقیت یا شکست خصوصی‌سازی باید بر اساس شاخص‌هایی مانند تولید، درآمد، سودآوری، بهره‌وری و وضعیت مالی شرکت انجام شود، نه صرفاً بر مبنای اظهارنظرهای سیاسی یا تشبیهات درباره واگذاری.
این انجمن با اشاره به صورت‌های مالی و گزارش‌های مجامع عمومی سال مالی منتهی به اسفند 1404، عملکرد ایران‌خودرو را با سایپا مقایسه کرده و اعلام کرده است که دو خودروساز بزرگ کشور در سال نخست پس از این تغییر مدیریتی، مسیرهای متفاوتی را طی کرده‌اند.
صورتهای مالی از عملکرد ایران‌خودرو چه می‌گوید؟
در مقابل تشبیه سخنگوی کمیسیون صنایع درباره نتیجه ندادن خصوصی سازی ایران خودرو، داده‌های مالی منتشرشده از عملکرد ایران‌خودرو در سال 1404 نشان‌دهنده تغییرات ساختاری مهم در وضعیت شرکت است.
بر اساس اطلاعات مورد استناد انجمن قطعه‌سازان، درآمد عملیاتی گروه ایران‌خودرو در سال 1404 به بیش از 552 هزار میلیارد تومان رسیده است. این رقم نسبت به سال قبل افزایش قابل توجهی داشته است.
اطلاعات منتشرشده از صورت‌های مالی حسابرسی‌شده نشان می‌دهد شرکت اصلی ایران‌خودرو در سال مالی منتهی به اسفند 1404 حدود 3.1 هزار میلیارد تومان سود شناسایی کرده، در حالی که در سالهای قبل زیان ثبت کرده بود. با این حال، صورت‌های مالی تلفیقی همچنان زیان نشان می‌دهد؛ با این حال، زیان تلفیقی نیز حدود 49.1 هزار میلیارد تومان بوده که نسبت به سال قبل حدود 20 درصد کاهش داشته است. 
ادامه روند رشد فروش ایران خودرو
داده‌های ماه‌های ابتدایی سال 1405 نیز نشان می‌دهد روند رشد درآمد فروش ایران‌خودرو ادامه داشته است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده از کدال، فروش ایران‌خودرو در اردیبهشت 1405 به بیش از 55.5 هزار میلیارد تومان رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل 44 درصد افزایش داشت. فروش دو ماهه نخست سال نیز نسبت به دوره مشابه سال قبل 23 درصد رشد کرده بود.
تفاوت عملکرد ایران‌خودرو و سایپا در چیست؟
انجمن قطعه‌سازان در بیانیه خود، برای نشان دادن اهمیت تغییرات مدیریتی ایران‌خودرو، عملکرد این شرکت را با سایپا مقایسه کرده است.
بر اساس ارقام ارائه‌شده در بیانیه، درآمد عملیاتی سایپا از حدود 170 همت به 140 همت کاهش یافته و تولید این شرکت نیز از 467 هزار و 292 دستگاه به 282 هزار و 217 دستگاه رسیده است.
این انجمن همچنین نسبت هزینه مالی به فروش سایپا را 19.3 درصد اعلام کرده و میزان بدهی‌های جاری شرکت را حدود 370 همت، کل بدهی را 396 همت و زیان انباشته را حدود 199 همت عنوان کرده است.
این مقایسه از نگاه انجمن قطعه‌سازان نشان می‌دهد که در شرایط مشابه اقتصاد کلان، دو خودروساز بزرگ کشور عملکرد یکسانی نداشته‌اند و ایران خودرو پس از اداره شدن توسط بخش خصوصی عملکرد بسیار بهتری داشته است.
قضاوت باید با شاخص‌های قابل اندازه‌گیری باشد
انجمن سازندگان قطعه سازان خودرو استان تهران در واکنش به ادبیات استفاده‌شده درباره خصوصی‌سازی ایران‌خودرو، خواستار آن شده که مجلس و سایر نهادهای تصمیم‌گیر، عملکرد این شرکت را در یک دوره زمانی مشخص و با شاخص‌های عملیاتی و مالی ارزیابی کنند.
این انجمن در بیانیه خود تأکید کرده است که صنعت خودرو و قطعه‌سازی شامل ده‌ها هزار نیروی انسانی، صدها شرکت و حجم بالایی از سرمایه‌گذاری است و مسائل مربوط به حکمرانی شرکتی، مالکیت و بهره‌وری نمی‌تواند صرفاً با ادبیات سیاسی یا تشبیهات خانوادگی بررسی شود.
مسئله سایپا؛ آزمون بعدی خصوصی‌سازی
همزمان با ادامه اختلاف نظر درباره ایران‌خودرو، سایپا در مسیر تعیین تکلیف مالکیت و مدیریت خود قرار گرفته است.
مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، نیز بر ضرورت واگذاری سایپا به بخش خصوصی واقعی تأکید کرده و در عین حال نسبت به تجربه برخی واگذاری‌های گذشته هشدار داده است.
اما انجمن قطعه‌سازان معتقد است خصوصی‌سازی سایپا بدون حل مشکلات مالی شرکت و تعیین تکلیف ساختار مالکیت آن می‌تواند مشکلات موجود را به بخش خصوصی منتقل کند.
یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها، وضعیت تعهدات سایپا به زنجیره تأمین است. این انجمن میزان بدهی و مطالبات معوق سایپا به قطعه‌سازان را بیش از 60 هزار میلیارد تومان اعلام کرده است. در عین حال، این بیانیه تأکید می‌کند که این رقم نباید الزاماً معادل کل بدهی قطعی سایپا به قطعه‌سازان تلقی شود و باید آن را در چارچوب تعهدات و چک‌های خرید مرتبط با زنجیره تأمین در نظر گرفت.
خصوصی‌سازی؛ روایت موفقیت یا شکست؟
پرونده ایران‌خودرو اکنون در نقطه‌ای قرار گرفته که دو روایت متفاوت در برابر یکدیگر قرار گرفته‌اند.
از یک سو برخی ذی نفعان مخالف خصوصی سازی ارزیابی منفی دارند و از سوی دیگر، فعالان زنجیره تأمین به استناد صورتهای مالی می‌گویند ارزیابی عملکرد مدیریت جدید باید جدا از بحث سیاسی بر اساس شاخص‌هایی مانند رشد درآمد، تولید، کاهش زیان و بهبود عملکرد عملیاتی مورد توجه قرار گیرد.
داده‌های موجود تاکنون تصویری دوگانه ارائه می‌کنند: ایران‌خودرو در سال 1404 در شرکت اصلی از زیان به سود رسید و زیان تلفیقی آن نیز کاهش یافت، اما کل گروه همچنان زیان‌ده بود و در سال 1405 نیز نشانه‌های فشار مالی ادامه داشته است.
به همین دلیل، عملکرد سال 1404 را می‌توان یک نشانه اولیه از بهبود عملکرد پس از تغییر مدیریت دانست.
انجمن قطعه‌سازان نیز پیشنهاد کرده است عملکرد ایران‌خودرو در یک بازه زمانی معقول و بر اساس شاخص‌های علمی و قابل اندازه‌گیری ارزیابی شود. این انجمن در مورد سایپا نیز خواستار آن شده است که پیش از واگذاری، بدهی‌ها، سهام تودلی و تعهدات زنجیره تأمین تعیین تکلیف شود.
برای صنعت خودرو ایران، نتیجه این مناقشه فراتر از سرنوشت دو شرکت است: اگر خصوصی‌سازی بتواند همزمان با انتقال کنترل، بهره‌وری و سلامت مالی بنگاه را افزایش دهد، تجربه ایران‌خودرو می‌تواند به عنوان یک نمونه مهم در اصلاح ساختار خودروسازی دولتی مورد استناد قرار گیرد. اما اگر مالکیت تغییر کند و سیاست‌های قیمت‌گذاری، ارزی، تجاری و صنعتی همچنان همان محدودیت‌های گذشته را ایجاد کنند، خصوصی‌سازی به تنهایی قادر به حل مشکلات ساختاری این صنعت نخواهد بود.