فصل اقتصاد - ده دانشمند چینی در یک نگهبانی، موفق شدند یک امپراطوری جهانی فناوری بسازند و رهبر آنها لیو چوانژی بود، مردی که شاید نامش را ندانیم اما با برندش آشنا هستیم: لنوو!
در اوایل دهه 1980، جمهوری خلق چین تازه داشت از دههها انزوای اقتصادی و دگرگونیهای ایدئولوژیک سر بر میآورد. این کشور جمعیتی عظیم، دانشمندانی برجسته در حوزه نظری و پایهای صنعتی در حال گسترش داشت، اما در انقلاب نوپای رایانههای شخصی در سطح جهان عملاً نامرئی بود. رایانههای شخصی کالاهایی گرانقیمت و بهشدت کنترلشده بودند که تقریباً انحصاراً در ایالات متحده، ژاپن و اروپای غربی یافت میشدند.
در سال 1984، پژوهشگر چهلساله و ردهمیانی آکادمی علوم چین به نام لیو چوانژی (Liu Chuanzhi)، به همراه ده مهندس دیگر در یک نگهبانی نمگرفته و فاقد سیستم گرمایشی در پکن دور هم نشستند. آنها با تکیه بر وام دولتی محقری به مبلغ 200 هزار یوان (حدود 25 هزار دلار) و حس عمیقی از ضرورت ملی، شرکتی را به نام لجند که بعدها به لنوو تغییر نام داد بنیان گذاشتند.
برخلاف استارتاپهای سیلیکونولی که در گاراژهای حومهشهری با سرمایهگذاری خطرپذیر متولد شدند، شرکت لیو در بستر یک اقتصاد سوسیالیستیِ دولتی-برنامهریزیشده شکل گرفت که بهشکلی دستوپاچکیده به سوی نظامی بازارمحور حرکت میکرد. نه سرمایهگذار خطرپذیری وجود داشت، نه اکوسیستم نرمافزاری مصرفی و نه شبکه توزیع تثبیتشدهای.
با این حال، لیو چوانژی از طریق انضباط پولادین، مهارت خیرهکننده در عبور از دیوانسالاری دولتی، فرهنگ اجرای سرسختانه و یکی از گستاخانهترین خریدهای برونمرزی در تاریخ شرکتها، توانست یک عملیات گاراژی کوچک در پکن را به بزرگترین تولیدکننده رایانه شخصی در جهان تبدیل کند. داستان او درسنامهای بینظیر در حوزه کارآفرینی بوروکراتیک، تسلط بر زنجیره تأمین و هنر ادغامهای ژئوپلیتیکی شرکتهاست.
*از آکادمی تا نگهبانی
لیو چوانژی در سال 1944 در ژنچیانگ، واقع در استان جیانگسو، در خانوادهای روشنگر و متمول به دنیا آمد. پدرش از مقامهای ارشد بانک چین بود و همین امر باعث شد لیو از همان دوران کودکی درکی نادر و زودهنگام از امور مالی، تجارت بینالملل و سیستمهای اقتصادی پیدا کند.
لیو مهندسی رادار را در دانشگاه شیآن خواند و در سال 1966 فارغالتحصیل شد—دقیقاً همزمان با آغاز ناآرامیهای خشونتآمیز انقلاب فرهنگی در سراسر چین. او هم مانند میلیونها روشنگر و مهندس آن نسل، برای بازپروری سیاسی از طریق کار یدی به روستاها فرستاده شد و سالها روی مزارع دولتی و شالیزارهای نظامی کار کرد.
این تجربه، انعطافپذیری، صبر و هوش سیاسی عمیقی در وجود لیو نهادینه کرد. هنگامی که بادهای سیاسی تغییر جهت دادند و چین در اواخر دهه 1970 سیاستهای تاریخی «اصلاحات و گشایش» را تحت رهبری دنگ شیائوپینگ آغاز کرد، لیو به پکن بازگشت. او توانست پستی پژوهشی در مؤسسه فناوری محاسبات (ICT) زیر نظر آکادمی معتبر علوم چین (CAS) به دست آورد.
در اوایل دهه 1980، لیو سخت سرخورده بود. او تماشا میکرد که رایانههای پیشرفته از راه میرسند، در حالی که دانشمندان چینی در آزمایشگاههای تئوری محبوس مانده و کاملاً از بازار تجاری جدا افتاده بودند. در سال 1984، دولت چین شروع به تشویق پژوهشگران دولتی کرد تا نوآوریهای علمی خود را تجاریسازی کنند. لیو این فرصت را غنیمت شمرد. او در 40 سالگی، 10 تن از پژوهشگران همکار خود در مؤسسه فناوری محاسبات را دور هم جمع کرد تا با روی هم گذاشتن تجربیات جمعیشان، کسبوکاری راه بیندازند.
*از وام تا لجند
در نوامبر 1984، لیو و ده همبنیانگذارش شرکت خود را با نام چینی لیانژیانگ به معنای «تفکر مرتبط» یا «ایدههای متصل» را به ثبت رساندند که بعدها به لجند (Legend) تغییر نام داد. سرمایه اولیه آنها یک وام و کمکهزینه راهاندازی محقر به مبلغ 200 هزار یوان از سوی آکادمی علوم چین بود. دفتر مرکزی آنها نه یک برج لوکس شرکتی، بلکه یک نگهبانی نمزده و بدون سیستم گرمایشی در منطقه ژونگگوآنتسونک (Zhongguancun) در پکن بود—منطقهای که بعدها به «سیلیکونولی» چین شهرت یافت.
سالهای نخست با شکستهای تحقیرآمیز و تلاش برای بقای اقتصادی همراه بود. تلاش ناکام برای ساعت مچی اولین قدم بود. نخستین تلاش تجاری آنها واردات ساعتهای مچی دیجیتال بود که به دلیل موجودی معیوب، به یک فاجعه تجاری تبدیل شد. سپس آنها تلاش کردند یخچال وارد کنند، اما طعمه میانجیهای کلاهبردار شدند و بخش قابلتوجهی از سرمایه شکننده خود را از دست دادند.
کمی بعدی هم، آنها به تجارت هارد دیسک رایانه روی آوردند و قربانی کلاهبردارانی شدند که سختافزارهای پاکشده یا خراب به آنها فروخته بودند. در سال اول، شرکت به سختی و صرفاً با نقشآفرینی به عنوان یک توزیعکننده ردهپایین فناوری و آزمایش تجهیزات الکترونیکی وارداتی توانست زنده بماند.
*شکستن سد کاراکترهای چینی
سرنوشت لجند زمانی تغییر کرد که لیو چوانژی و تیم مهندسیاش متوجه شدند رایانههای خارجی عملاً برای ادارات معمولی چین بیاستفاده هستند؛ زیرا نمیتوانستند کاراکترهای چینی را بهطور مؤثر پردازش کنند. سیستمعاملها و نرمافزارها کاملاً غربیمحور بودند. ماشیننویسان چینی مجبور بودند از سیستمهای ورودی مکانیکی دستوپاگیر استفاده یا کلمات را به انگلیسی نویسهگردانی کنند.
لیو دانشمند رایانه درخشانی به نام نی گوانگنان (Ni Guangnan) را استخدام کرد که موفق به توسعه یک کارت سختافزاری پیشگامانه شده بود: کارت کاراکتر چینی لجند. هنگامی که این برد مدار به یک رایانه سازگار با IBM وارداتی متصل میشد، سیستمعاملهای خارجی را فوراً ترجمه میکرد و به کاربران اجازه میداد حروف چینی را به سادگی تایپ، نمایش و چاپ کنند.
این کارت بلافاصله در وزارتخانههای دولتی، دانشگاهها و بانکهای دولتی چین غوغا به پا کرد. لجند ناگهان صاحب یک محصول فوقالعاده شد. این شرکت به جای صرفاً تجارت رایانههای خارجی، به واردات مادربوردها و قطعات خام رایانه، نصب کارتهای کاراکتر خود و فروش رایانههای کاملاً بومیسازیشده با نام تجاری لجند روی آورد.
*ناوبری در سرمایهداری دولتی و مقیاسپذیری
لیو چوانژی برای بقا در اقتصاد آشفته و گذارِ چین در اواخر دهههای 1980 و 1990، مجبور بود استراتژیهای تجاری پیشگامانهای خلق کند که ساختارهای اداری سوسیالیستی را با مکانیسمهای بازار تهاجمی سرمایهداری ترکیب میکرد:
1. استراتژی «تجارت-صنعت-فناوری» (تاکتیکهای نظامی مائو در کسبوکار)
لیو استراتژی رشد لجند را با استفاده از اصول نظامی برگرفته از تاکتیکهای جنگ پارتیزانی مائو تسهتونگ خلاصه کرد: «نخست تجارت، دوم صنعت، سوم فناوری». قدم اول تجارت بود یعنی ابتدا محصولات خارجی را بفروشید تا سرمایه بسازید، جریان نقدینگی ایجاد کنید و نیازهای مشتری را بشناسید. قدم دوم، خطوط مونتاژ تولید خود را بسازید و حجم تولید را مقیاسدهی کنید. و سوم هم هنگامی که سهم بازار عظیم و ذخایر سرمایه به دست آوردید، به شدت در تحقیق و توسعه (R&D) انحصاری و پیشرفته سرمایهگذاری کنید.
2. شکست غولهای خارجی در زمین بازی داخلی
تا اوایل دهه 1990، غولهای فناوری چندملیتی مانند IBM، کامپک و هیولتپاکارد (HP) بازار چین را تسخیر کرده و تهدید میکردند که استارتاپهای داخلی را له خواهند کرد. لیو چوانژی از طریق اجرا و پیادهسازی محلی بینظیر، از آنها پیشی گرفت. توزیع فوقالعاده پاسخگو جزو اصلیترین دلایل بود. در حالی که شرکتهای غربی به زنجیرههای تأمین بوروکراتیک، صلب و کند تکیه داشتند، لجند یک شبکه توزیع چابک و محلی ساخت که میتوانست ظرف چند روز رایانهها را به شهرهای دورافتاده استانی تحویل دهد.
جنگهای قیمتی تهاجمی هم مورد بعدی بود. لجند قیمتهای خود را 20 تا 30 درصد پایینتر از رقبای خارجی تعیین کرد و در عین حال خدمات مشتری برتر و پشتیبانی نرمافزاری کاملاً بومیسازیشده به زبان چینی ارائه داد. تا سال 1996، لجند از تمام رقبای خارجی پیشی گرفت و به برند شماره یک رایانه شخصی در چین تبدیل شد؛ تاجی که هرگز آن را واگذار نکرد.
3. فرهنگ سازمانی و کادرهای مدیریتی
لیو رهبری سختگیر و روشمند بود. او فلسفه مدیریتی مشهوری به نام «دا ونهوا» (فرهنگ بزرگ) را پایهگذاری کرد که بر پاسخگویی دقیق، جلسات صریح انتقاد و انتقاد از خود در میان مدیران، و تمرکز وسواسگونه بر اجرا تأکید داشت. لیو همچنین ساختار شرکتی نادر برای یک شرکت دولتی چینی طراحی کرد: او با آکادمی علوم چین مذاکره کرد تا سهام واقعی به کارمندان اعطا شود و پژوهشگران دولتی به مالکان کارآفرین و پرشور تبدیل شوند.
*کارآفرینی در چارچوب محدودیتهای دولتی
لیو ثابت کرد که با تسلط بر ناوبری نهادی، صبر و هوش سیاسی، میتوان یک بنگاه خصوصی در کلاس جهانی را در چارچوب یک اقتصاد سوسیالیستی گذار و دولتی-هدایتشده ساخت. بومیسازی محصول به عنوان خندق رقابتی هم جزو کارهایش بود. با حل مشکل سد کاراکترهای چینی، لیو نشان داد که انطباق نرمافزاری و سختافزاری محلی، سلاحی بسیار قدرتمندتر در برابر غولهای خارجی نسبت به کپیبرداری ساده از محصولات غربی است. هنر خرید و ادغام فرامرزی هم او را پیش برد. خرید بخش رایانههای شخصی IBM در سال 2005 همچنان یکی از موفقترین و روانترین ادغامهای فناوری فرامرزی در تاریخ است و این اسطوره را که فرهنگهای شرکتی شرق و غرب نمیتوانند با هم ادغام شوند، باطل کرد. نهادینهسازی جانشینی رهبری از دیگر ابداعات مهم او به شمار میآید. برخلاف بسیاری از بنیانگذاران که تا ابد قدرت را چسبیدهاند، لیو شایستهسالاری مدیریتی محکمی ایجاد کرد، کنار رفت و تنها زمانی که بحران اقتضا کرد بازگشت—و تضمین کرد که لنوو فراتر از عمر بنیانگذارش دوام بیاورد. از یک نگهبانی نمزده و بدون سیستم گرمایشی در پکن با ده دانشمند و 25 هزار دلار سرمایه، تا هدایت زنجیره تأمین فناوری جهانی از رالی تا توکیو، لیو چوانژی ثابت کرد که انضباط، صبر راهبردی و اجرای سرسختانه میتواند هر بازاری را در کره زمین فتح کند.
لینک کوتاه: https://news.tccim.ir/?81312