فصل اقتصاد - بازار جهانی گازوئیل در پی اختلال در عرضه فرآورده‌های نفتی، کاهش ذخایر و محدودیت صادرات برخی تولیدکنندگان بزرگ با فشار فزاینده‌ای روبه‌رو شده است.
به گزارش فصل اقتصاد، بازار جهانی گازوئیل در پی اختلال در عرضه فرآورده‌های نفتی، کاهش ذخایر و محدودیت صادرات برخی تولیدکنندگان بزرگ با فشار فزاینده‌ای روبه‌رو شده است؛ وضعیتی که می‌تواند هزینه حمل‌ونقل، تولید صنعتی و کشاورزی را افزایش دهد و فشار تورمی تازه‌ای بر اقتصادهای جهان وارد کند.
آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش بازار نفت اکتبر 2026 هشدار داده است که تنگنای عرضه گازوئیل و گازوئیل کم‌گوگرد ممکن است تا سال 2027 ادامه یابد. به گفته این نهاد، اختلال در صادرات روسیه و خاورمیانه، کاهش ذخایر و افزایش هزینه حمل‌ونقل، بازار این فرآورده را پیش از فصل اوج تقاضای زمستانی در شرایط دشواری قرار داده است.
آمریکا؛ تولید بالا، اما ذخایر پایین و قیمت‌های سنگین
ایالات متحده، با وجود برخورداری از ظرفیت پالایش گسترده، از فشار بازار جهانی گازوئیل مصون نمانده است. بر اساس داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا، متوسط قیمت خرده‌فروشی گازوئیل در 14 سپتامبر 2026 به 6.29 دلار برای هر گالن رسید؛ سطحی که از نظر اسمی رکورد این مجموعه آماری از زمان آغاز انتشار آن در سال 1994 بود.
این نهاد همچنین اعلام کرد ذخایر فرآورده‌های میان‌تقطیر آمریکا در هفته منتهی به 11 سپتامبر، 15.8 میلیون بشکه یا حدود 13 درصد پایین‌تر از میانگین فصلی پنج‌ساله قرار داشت. این وضعیت در شرایطی رخ داده که تولید روزانه این فرآورده‌ها در فاصله ژانویه تا اوت به‌طور متوسط 5.1 میلیون بشکه بوده و نرخ بهره‌برداری پالایشگاه‌ها نیز در هفته منتهی به 11 سپتامبر به 97 درصد رسیده است.
این ارقام نشان می‌دهد که بالا بودن تولید به‌تنهایی برای کاهش قیمت کافی نیست؛ زیرا تقاضای صادراتی، سطح ذخایر، هزینه پالایش و قیمت جهانی فرآورده‌ها نیز بر بازار داخلی اثر می‌گذارند بالا بودن تولید به‌تنهایی برای کاهش قیمت کافی نیست؛ زیرا تقاضای صادراتی، سطح ذخایر، هزینه پالایش و قیمت جهانی فرآورده‌ها نیز بر بازار داخلی اثر می‌گذارند.
روسیه؛ بازگشت به بازار صادراتی برای مهار قیمت‌ها
در واکنش به افزایش قیمت‌ها، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، از توافقی برای افزایش عرضه گازوئیل روسیه به بازارهای جهانی خبر داده است. رویترز در 12 اکتبر گزارش داد که قرار است بیش از 300 هزار تن گازوئیل در مرحله نخست به بازارهای آمریکا و جهان عرضه شود. محموله‌های دیگری نیز برای ماه نوامبر و دوره پس از آن اعلام شده‌اند.
بااین‌حال، این حجم در مقایسه با مصرف روزانه بخش حمل‌ونقل آمریکا محدود است. رویترز با استناد به داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا، مصرف روزانه این بخش را حدود 2.94 میلیون بشکه اعلام کرده است؛ بنابراین، محموله اولیه به‌تنهایی کمتر از یک روز مصرف این بخش را پوشش می‌دهد.
همچنین آسیب به پالایشگاه‌های روسیه، محدودیت‌های مرتبط با تحریم‌ها و دشواری‌های حمل دریایی می‌توانند سرعت افزایش صادرات را محدود کنند.
رویترز در گزارش 18 اکتبر خود به نقل از وزیر انرژی ترکیه اعلام کرد که آنکارا نیز بخشی از گازوئیل روسیه را که تحت این توافق وارد بازارهای جهانی می‌شود، دریافت خواهد کرد. این موضوع نشان می‌دهد که رقابت بر سر تأمین محموله‌های جدید فراتر از بازار آمریکا است و کشورهای واردکننده نیز برای تأمین امنیت انرژی خود تلاش می‌کنند.
چین؛ محدودیت صادرات و فشار بر بازار آسیا
چین نیز به یکی از عوامل مؤثر بر وضعیت عرضه منطقه‌ای تبدیل شده است. رویترز در ابتدای اکتبر گزارش داد که پالایشگاه‌های چینی صادرات برخی فرآورده‌های نفتی را برای آن ماه متوقف کرده‌اند تا ذخایر داخلی را تقویت کنند. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شد که اختلال در جریان عرضه جهانی، نگرانی‌ها درباره امنیت تأمین سوخت را افزایش داده بود.
کاهش صادرات چین می‌تواند دسترسی خریداران آسیایی به گازوئیل را محدود کند و رقابت برای خرید محموله‌ها را افزایش دهد. در چنین شرایطی، حتی اگر تولید در سایر کشورها افزایش پیدا کند، جایگزینی سریع عرضه ازدست‌رفته به دلیل تفاوت مسیرهای حمل‌ونقل، ظرفیت پالایش و زمان تحویل امکان‌پذیر نیست.
بازار جهانی؛ کاهش عرضه و تداوم فشار قیمتی
بر اساس گزارش اکتبر آژانس بین‌المللی انرژی، صادرات جهانی گازوئیل در سپتامبر نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود 700 هزار بشکه در روز کاهش یافته است. افت 1.3 میلیون بشکه‌ای عرضه از روسیه و خاورمیانه تنها تا حدی با افزایش عرضه از منابع دیگر جبران شده است.
این نهاد همچنین اعلام کرده است که اختلال در صادرات خاورمیانه، همراه با کاهش عرضه روسیه و برخی کشورهای آسیایی، دسترسی جهانی به گازوئیل و گازوئیل کم‌گوگرد را در سه‌ماهه دوم و سوم سال 2026 به‌ترتیب حدود 1.5 و 1.7 میلیون بشکه در روز نسبت به سال قبل کاهش داده است.
قیمت‌های عمده‌فروشی گازوئیل پس از ثبت رکوردهای تاریخی در سپتامبر، تا حدی کاهش یافته‌اند؛ بااین‌حال، طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، قیمت‌های شاخص همچنان نزدیک به دو برابر سطح پیش از بحران باقی مانده‌اند. این نهاد هشدار داده است که حتی با بهبود فعالیت پالایشگاه‌ها در ماه‌های پایانی سال، عرضه گازوئیل در سه‌ماهه چهارم ممکن است برای پاسخ‌گویی به تقاضا کافی نباشد و بازسازی ذخایر ازدست‌رفته تا نیمه دوم سال 2027 به تأخیر بیفتد.
پیامدهای اقتصادی؛ از کرایه حمل تا تورم کالاها
اهمیت گازوئیل تنها به بازار انرژی محدود نمی‌شود. این سوخت یکی از نهاده‌های اصلی حمل‌ونقل جاده‌ای، کشاورزی، ماشین‌آلات صنعتی و بخشی از فعالیت‌های ساختمانی است. در نتیجه، افزایش قیمت آن می‌تواند هزینه جابه‌جایی مواد اولیه و کالاهای نهایی را افزایش دهد.
اگر شرکت‌های حمل‌ونقل و تولیدکنندگان نتوانند تمام افزایش هزینه را جذب کنند، بخشی از آن به قیمت فروش منتقل می‌شود. در این حالت، فشار بازار گازوئیل می‌تواند به افزایش قیمت مواد غذایی، کالاهای صنعتی و خدمات حمل‌ونقل منجر شود .
چشم‌انداز بازار
در کوتاه‌مدت، افزایش صادرات روسیه، بازگشت ظرفیت پالایش و آزادسازی احتمالی ذخایر اضطراری می‌توانند بخشی از فشار بازار را کاهش دهند. بااین‌حال، محدودیت صادرات چین، اختلال عرضه خاورمیانه، پایین بودن ذخایر و افزایش هزینه حمل‌ونقل همچنان از عوامل مهم ریسک به شمار می‌روند.
به این ترتیب، بازار جهانی گازوئیل با مسئله‌ای فراتر از افزایش قیمت نفت خام روبه‌رو است و آن کمبود نسبی ظرفیت عرضه فرآورده، اختلال در تجارت و کاهش ذخایر است. به همین دلیل، حتی در صورت تثبیت یا کاهش قیمت نفت خام، امکان تداوم فشار بر قیمت گازوئیل وجود دارد.