فصل اقتصاد - کامل ابراهیمیان کارشناس بازار سرمایه در یاداشتی که در اختیار پایگاه خبری بازار سرمایه ایران(سنا)، قرار داده به نقش توسعه صندوقهای سرمایهگذاری در ارتقای نقدشوندگی و بلوغ ساختاری بازار سهام پرداخته است.
به گزارش پایگاه خبری بازار سرمایه ایران(سنا) ، کامل ابراهیمیان کارشناس بازار سرمایه در این یادداشت نوشت:
سهم ارزش معاملات صندوقهای سهامی از کل ارزش معاملات خرد، که تا پیش از سال 1399 در سطوحی بسیار محدود و عمدتاً کمتر از یک درصد قرار داشت، از سال 1402 وارد یک کانال جدید شده و در سالهای اخیر به محدوده 25 تا 39 درصد رسیده است. این تحول را نمیتوان صرفاً افزایش تعداد صندوقها یا رشد یک ابزار مالی تلقی کرد؛ بلکه نشانهای از حرکت تدریجی بازار سرمایه ایران از الگوی سرمایهگذاری مستقیم و عمدتاً خرد به سمت الگوی سرمایهگذاری غیرمستقیم و نهادیشده است.
گسترش صندوقهای قابل معامله، بهویژه صندوقهای اهرمی، بخشی و مختلط، از طریق تجمیع و هدایت حرفهای جریان نقدینگی، ایجاد سازوکارهای مؤثر بازارگردانی، افزایش عمق معاملات و فراهمکردن امکان انتقال بخشی از تقاضای سفتهبازانه به ابزارهای تخصصیتر، ظرفیت جذب نقدینگی بازار را افزایش داده است.
از منظر نظریه ریزساختار بازار، اهمیت این تحول صرفاً در افزایش حجم معاملات نیست؛ بلکه در بهبود کیفیت نقدشوندگی، کاهش اصطکاک معاملاتی، ارتقای کشف قیمت و کاهش احتمال قفلشدن سرمایه در صفهای خرید و فروش است.
بر این اساس، شواهد موجود نشان میدهد توسعه صندوقهای سرمایهگذاری را باید یکی از مهمترین مؤلفههای بلوغ ساختاری بازار سرمایه ایران در سالهای اخیر دانست.
بررسی روند تاریخی سهم معاملات صندوقهای سهامی از معاملات خرد، امکان تفکیک بازار به 3 رژیم اصلی را فراهم میکند:
/
دوره اول: بازار عمدتاً متکی بر سرمایهگذاران خرد و تصمیمگیری مستقیم بود و در برابر رفتارهای هیجانی آسیبپذیری بالایی داشت.
دوره دوم: ورود ETFهای عمومی، از جمله دارا یکم و پالایش یکم، و تجربه ریزش سال 1399، توجه به سرمایهگذاری غیرمستقیم را افزایش داد.
دوره سوم: از سال 1402، توسعه صندوقهای اهرمی و سپس صندوقهای بخشی، سهم معاملات صندوقها را به محدوده 25 تا 39 درصد رساند. نکته مهم آن است که حتی در دورههای رکود معاملات خرد نیز سهم صندوقها در سطوح بالای 30 درصد حفظ شده است؛ موضوعی که نشاندهنده تبدیلشدن صندوقها به یکی از اجزای اصلی ساختار نقدشوندگی بازار است.
چرا توسعه صندوقها به نقدشوندگی بازار کمک میکند؟
از منظر ریزساختار بازار (Market Microstructure)، این اثرگذاری را میتوان در 4 سازوکار اصلی خلاصه کرد:
الف) کاهش اثر قفلشدگی و صفنشینی
دامنه نوسان محدود در شرایط هیجانی میتواند سهام را در صفهای خرید و فروش قفل کند. صندوقهای اهرمی و ETFها، به دلیل ساختار معاملاتی و بازارگردانی، میتوانند بخشی از تقاضای پرریسک و سفتهبازانه را به سمت ابزارهای تخصصیتر هدایت کنند.
ب) بازارگردانی و آربیتراژ NAV
ارتباط قیمت واحدهای ETF با NAV و حضور بازارگردان و آربیتراژورها میتواند موجب افزایش عمق دفتر سفارشها، کاهش شکاف خرید و فروش و بهبود کشف قیمت شود.
ج) کاهش رفتار گلهای
تجمیع سرمایه در صندوقها، تصمیمگیری را از سرمایهگذاری مستقیم و هیجانی به سمت مدیریت حرفهای پرتفوی و تخصیص دارایی سوق میدهد. بازتنظیم پرتفوی نیز میتواند در دورههای اصلاح، تقاضای بنیادی ایجاد کند.
د) تفکیک ریسک و تخصصیشدن جریان سرمایه
صندوقهای سهامی و مختلط برای سرمایهگذاران ریسکگریز و میانهرو، صندوقهای اهرمی برای سرمایهگذاران ریسکپذیر و صندوقهای بخشی برای سرمایهگذاری تخصصی در صنایع مختلف طراحی شدهاند.
این تنوع، امکان تفکیک تقاضا بر اساس ریسکپذیری و استراتژی سرمایهگذاری را فراهم میکند.
نقش سازمان بورس در توسعه صندوق های سرمایه گذاری و عمق بخشی
نقش سازمان بورس در این تحول را نمیتوان صرفاً به نظارت محدود کرد؛ بلکه عملکرد رگولاتور در سالهای اخیر را میتوان نمونهای از تنظیمگری توسعهگرا دانست که همزمان با حفظ الزامات نظارتی، زمینه توسعه ابزارها و تعمیق بازار را فراهم کرده است. شواهد آماری این تحول قابل توجه است: ارزش بازار کل ETFها از 160 همت در آذر 1401 به2260 همت در مرداد 1405 رسیده و بیش از 14 برابر شده است؛ ارزش صندوقهای کالایی نیز از7 همت به 835 همت، معادل بیش از 114 برابر افزایش یافته است. همزمان، میانگین ارزش معاملات روزانه صندوقها از 4 همت به60 همت، یعنی بیش از 16 برابر، و تعداد معاملات ماهانه از 1.78 میلیون به نزدیک 11 میلیون معامله افزایش یافته است. این ارقام نشان میدهد نقش سازمان بورس صرفاً صدور مجوز برای ابزارهای جدید نبوده، بلکه از طریق استانداردگذاری، ایجاد چارچوبهای نظارتی، توسعه ETFها و صندوقهای مختلف، تقویت سازوکار بازارگردانی و هدایت سرمایهگذاران به سمت ابزارهای شفاف و تحت نظارت، بستر نهادی لازم برای تبدیل سرمایهگذاری غیرمستقیم به یکی از ارکان اصلی بازار سرمایه را فراهم کرده است. به بیان دیگر، رشد همزمان اندازه بازار، نقدشوندگی و مشارکت عمومی نشان میدهد توسعه صندوقها حاصل ترکیب «نوآوری مالی» و «تنظیمگری حرفهای» بوده است؛ و بدون وجود چارچوب نظارتی قابل اتکا، چنین مقیاسی از جذب منابع و افزایش عمق بازار بهسادگی قابل تحقق نبود.
صندوقهای سرمایهگذاری الزاماً نوسان بازار را حذف نمیکنند؛ اما میتوانند کیفیت نقدشوندگی بازار را بهبود دهند.
در واقع، بلوغ یک بازار سرمایه را نباید صرفاً با میزان رشد شاخص یا حجم معاملات سنجید؛ یکی از مهمترین معیارهای بلوغ، توانایی بازار در جذب شوک، انتقال ریسک، حفظ معاملات دوطرفه و جلوگیری از قفلشدن نقدینگی است.
بر مبنای شواهد ارائهشده، توسعه صندوقهای سرمایهگذاری در سالهای اخیر یکی از مهمترین عواملی بوده است که بازار سرمایه ایران را در این مسیر قرار داده است.
/
//" alt="فصل اقتصاد" width="100%" />