فصل اقتصاد - رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، با تأکید بر ضرورت تغییر رویکردهای توسعهای در کشور گفت: توسعه در ایران نباید صرفاً بر مبنای آجر، سیمان و میلگرد تعریف شود، بلکه فرهنگ، میراث فرهنگی و محیطزیست باید در زمره پایههای اصلی برنامهریزی و توسعه کشور قرار گیرند.
به گزارش فصل اقتصاد به نقل از وزارت میراث فرهنگی و گردشگری، محمدابراهیم زارعی در نشست ابوالحسن بیهقی راوی تاریخ و فرهنگ با نگاهی به میراث معماری و شهری ششتمد که امروز در پژوهشگاه میراث فرهنگی برگزار شد؛ با اشاره به تجربههای موفق برخی شهرها در توجه به مؤلفههای فرهنگی اظهار کرد: آنچه در برخی شهرها مشاهده میشود، نشاندهنده شکلگیری یک نگاه فرهنگی در فرآیند توسعه است؛ رویکردی که میتواند الگوی مناسبی برای سایر مناطق کشور باشد.
رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری افزود: در تدوین و اجرای هر طرح توسعهای، ابتدا باید ملاحظات زیستمحیطی و در کنار آن، میراث فرهنگی مورد توجه قرار گیرد. نمیتوان توسعه را صرفاً با تعداد پروژهها، مترمربع ساختوساز یا شاخصهای کمی ارزیابی کرد؛ چراکه داستان ایران با بسیاری از کشورهای دیگر متفاوت است.
زارعی با اشاره به پیشینه تاریخی و فرهنگی ایران تصریح کرد: ایران سرزمینی ریشهدار، تاریخی و دارای هویت فرهنگی عمیق است. این سرزمین در طول هزاران سال، فرهنگ، معماری، ادبیات و میراث ارزشمندی را در خود پرورش داده و توجه به این میراث، بخشی جداییناپذیر از فرآیند توسعه کشور است.
وی ادامه داد: امروز باید از خود بپرسیم؛ آیا میخواهیم با توسعه نادرست، زخمهای بیشتری بر این سرزمین وارد کنیم یا میخواهیم به گونهای رفتار کنیم که منابع آب، محیطزیست و میراث فرهنگی برای نسلهای آینده حفظ شود؟
زارعی با تأکید بر اهمیت «اهلیت» در مدیریت میراث فرهنگی گفت: میراث فرهنگی را نمیتوان صرفاً مانند یک دستگاه اداری مدیریت کرد. مدیر این حوزه باید از جنس میراث فرهنگی باشد، با این حوزه آشنایی داشته باشد و از اهلیت لازم برخوردار باشد. همین موضوع درباره محیطزیست نیز صدق میکند و تخصص و شناخت واقعی باید مبنای مدیریت این حوزهها قرار گیرد.
وی با اشاره به تفاوت ایران با برخی کشورهای منطقه خاطرنشان کرد: ایران را نمیتوان با کشورهایی مانند قطر یا امارات مقایسه کرد. ایران سرزمینی با نام، نشان، تاریخ و هویت است و بخش مهمی از این هویت را از انسانهایی گرفته که در طول قرنها اندیشیدهاند، نوشتهاند و آثار ماندگار خلق کردهاند.
رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با انتقاد از کمتوجهی به متون تاریخی و ادبی کشور گفت: متأسفانه ما متون قدیمی خود را به اندازه کافی نمیخوانیم و آنها را رها کردهایم؛ در حالی که همین متون بخش مهمی از هویت فرهنگی ما را تشکیل میدهند. توجه به آموزش متون تاریخی، ادبی و فرهنگی در دانشگاهها میتواند در بازشناسی این میراث نقش مهمی داشته باشد.
زارعی با اشاره به نمونههایی از دانشمندان و نویسندگان تاریخی ایران اظهار کرد: ابوالحسن زید بیهقی از جمله چهرههایی است که آثار متعددی از خود برجای گذاشته است. این میراث نشان میدهد که چگونه انسانهایی در شرایط بسیار دشوار و با امکانات محدود، آثار علمی و فرهنگی ارزشمندی خلق کردهاند.
وی افزود: اگر این قطعههای کوچک فرهنگی را در کنار یکدیگر قرار دهیم، مجموعهای بزرگ به نام ایران شکل میگیرد. ایران فقط جغرافیا نیست؛ فرهنگ ایران حتی از جغرافیای آن مهمتر است، هرچند همین فرهنگ در بستر این جغرافیا شکل گرفته است.
زارعی با تأکید بر ضرورت آغاز اقدامات فرهنگی از شهرها و مناطق کوچک گفت: برای ایجاد تحولهای بزرگ، باید از نقاط کوچک آغاز کنیم. همانگونه که قطرهها در کنار یکدیگر دریا را تشکیل میدهند، مجموعه اقدامات کوچک فرهنگی نیز میتواند در نهایت به اتفاقات بزرگ در سطح کشور منجر شود.
وی با اشاره به آثار تاریخی و فرهنگی موجود در نقاط مختلف کشور گفت: از جیرفت و شوش گرفته تا دیگر نقاط ایران، در هر گوشه این سرزمین آثار فاخر و بیمانندی از دوران پیش از اسلام و دوره اسلامی وجود دارد؛ آثاری که در حوزههای نوشتار، معماری و فرهنگ، بخشی از هویت تاریخی ایران را شکل دادهاند.
رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری همچنین بر ضرورت حفاظت و بهرهبرداری صحیح از میراث معماری تأکید کرد و گفت: بسیار خرسندیم که در برخی مناطق، مسئولان و مدیران محلی با جدیت به دنبال حفاظت از میراث معماری هستند و در عین حال تلاش میکنند از این میراث در مسیر توسعه و رونق اقتصادی و گردشگری بهره بگیرند.
زارعی با اشاره به اهمیت توسعه بومگردیها نیز اظهار کرد: دکتر صالحیامیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، توجه ویژهای به توسعه بومگردیها دارد و پژوهشگاه نیز در این زمینه از اقدامات انجامشده حمایت میکند. در همین راستا، مطالعات و تولیدات علمی مختلفی انجام شده و آثاری در حوزه بومگردی نیز در دست انتشار و معرفی قرار گرفته است.
وی در پایان تأکید کرد: نمیتوان برای تمام مناطق ایران یک نسخه واحد در حوزه توسعه گردشگری و بومگردی تجویز کرد؛ زیرا هر منطقه ویژگیها، ظرفیتها و جایگاه منحصربهفرد خود را دارد. آنچه میتواند به توسعه پایدار منجر شود، شناخت ویژگیهای هر منطقه و طراحی الگوی متناسب با همان ظرفیتهاست.
زارعی خاطرنشان کرد: ایران برای حفظ هویت و سرمایههای تاریخی خود، به مدیرانی با نگاه فرهنگی نیاز دارد؛ مدیرانی که توسعه را نه صرفاً در ساختوساز و شاخصهای کمی، بلکه در پیوند با فرهنگ، میراث فرهنگی، محیطزیست و هویت تاریخی کشور تعریف کنند.