حل مسئله جمعیت در گرو فهم «گذار نگرشی» جوانان است / ضرورت گذار از سیاست‌های یکسان‌انگارانه

فصل اقتصاد - امیر حسین واعظی، رئیس مرکز مطالعات و پژوهش‌های راهبردی وزارت ورزش و جوانان با تأکید بر اینکه حل مسئله جمعیت نیازمند شناخت دقیق تغییرات نگرشی نسل جوان است، گفت: جوانان امروز همچنان خانواده، ازدواج و فرزندآوری را ارزشمند می‌دانند، اما تصمیم‌های جمعیتی آنان بیش از گذشته تحت تأثیر ادراک از امنیت اقتصادی، آینده، کیفیت زندگی و امکان ایجاد تعادل میان زندگی خانوادگی و اجتماعی قرار گرفته است.

به گزارش فصل اقتصاد به نقل از پایگاه خبری وزارت ورزش و جوانان، در همایش روز جهانی جمعیت به همت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی که امروز 25 مرداد ماه در مرکز همایش های بیمارستان قلب شهید رجایی برگزار شد، تحلیل روندی تغییرات نگرشی جوانان به ازدواج و فرزندآوری ارائه شد.
در پنل تخصصی «ازدواج و فرزندآوری جوانان و تاب‌آوری جمعیتی؛ راهبردها و راهکارها»، امیرحسین واعظی رئیس مرکز مطالعات و پژوهش‌های راهبردی به ایراد سخنرانی پرداخت.
این ارائه با عنوان «تحلیل روندی تغییرات نگرشی جوانان به ازدواج و فرزندآوری؛ الزامات بازآفرینی تاب‌آوری جمعیتی» و با هدف تبیین تحولات شناختی نسل جوان و رصد فاصله میان «تمایل ذهنی» و «تحقق رفتاری» آنان، بر پایه داده‌های طولی سه موج پیمایش ملی ارزش‌ها، نگرش‌ها و رفتارهای جوانان در سال‌های 1392، 1399 و 1403 انجام شد.
واعظی با تأکید بر اینکه مسئله جمعیت را نباید صرفاً به افت رویدادهای حیاتی یا تکانه‌های محض اقتصادی تقلیل داد، اظهار داشت: شواهد پیمایش‌های طولی نشان می‌دهد جامعه جوان ایران همچنان ارزش والایی برای نهاد خانواده، ازدواج و فرزندآوری قائل است؛ اما الگوی تحقق این تمایلات دچار «گذار نگرشی» شده است. امروز جوانان تصمیمات جمعیتی خود را در چارچوب ادراک از امنیت اقتصادی، آینده‌پذیری، کیفیت زندگی، اعتماد متقابل و امکان حفظ تعادل میان نقش‌های خانوادگی و اجتماعی ارزیابی می‌کنند.
وی با استناد به یافته‌های تحلیلی پیمایش‌های ملی تصریح کرد: شواهد موجود نشان‌دهنده کاهش آرمان‌های باروری و افت تمایل جوانان به تعداد فرزندان است؛ روندی که هشدار جدی برای جانشینی جمعیتی محسوب می‌شود. همچنین بررسی روندی داده‌ها نشان می‌دهد که سهم جوانانی که اساساً تمایلی به داشتن فرزند ندارند، با افزایش مواجه شده است.
واعظی در ادامه با سنخ‌شناسی موانع ازدواج و فرزندآوری افزود: در حوزه تأخیر ازدواج، اگرچه موانع عینی و ساختاری شامل عدم استقلال مالی، مشکلات مسکن و چالش‌های شغلی در صدر دغدغه‌ها قرار دارند، اما موانع شناختی و روانی نظیر ترس از شکست در ازدواج، دشواری یافتن فرد مناسب و وسواس در انتخاب نیز سهم تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری نااطمینانی و کاهش ریسک‌پذیری جوانان ایفا می‌کنند.
وی در ادامه، بازآفرینی تاب‌آوری جمعیتی را نیازمند گذار از سیاست‌های یکسان‌انگارانه و مشوق‌محور به سیاست‌های هدفمند، پایدار، اعتمادساز و متناسب با شرایط واقعی جوانان دانست و بر ضرورت تقویت حمایت‌های اقتصادی و اجتماعی، توسعه خدمات مشاوره‌ای، بهبود شرایط اشتغال و مسکن، حمایت از تعادل کار و خانواده و اصلاح معماری پیام‌های جمعیتی تأکید کرد.
در این ارائه تصریح شد که تاب‌آوری جمعیتی به معنای بازگشت مکانیکی به الگوهای گذشته نیست، بلکه به معنای ایجاد ظرفیت پایدار برای تشکیل خانواده و فرزندآوری در زیست‌بوم جدید جامعه ایران است؛ ظرفیتی که بر پایه شنیدن صدای جوانان، رصد مستمر تغییرات نگرشی و تبدیل داده‌های پژوهشی به سیاست‌های اجرایی شکل می‌گیرد.