فصل اقتصاد - ابلاغ مصوبه تمرکززدایی از تهران و البرز در شرایطی با هدف مهار ساختوسازهای غیرقانونی و کنترل بارگذاری جمعیتی انجام شده که بحران آلودگی هوا، فرونشست و نگرانی از گرانی مسکن همچنان پابرجاست.
به گزارش فصل اقتصاد، تهران سالهاست با مجموعهای از بحرانهای بههمپیوسته از جمله آلودگی هوا، فرونشست زمین، گسترش سکونتگاههای غیررسمی و تغییر کاربری اراضی مواجه است؛ چالشهایی که در کنار تمرکز جمعیت و فعالیتهای اقتصادی، ظرفیتهای زیستمحیطی و زیرساختی پایتخت را تحت فشار قرار دادهاند. در چنین شرایطی، ابلاغ مصوبه ساماندهی و تمرکززدایی از تهران و البرز با هدف کنترل توسعه نامتوازن، جلوگیری از ساختوسازهای غیرقانونی و ساماندهی بارگذاری جمعیتی، بار دیگر ضرورت بازنگری در الگوی توسعه پایتخت را مطرح کرده است.
آمارها نشان میدهد توسعه کالبدی تهران با سرعت بیشتری نسبت به رشد جمعیت آن پیش رفته است؛ بهطوریکه در فاصله سالهای 1375 تا 1400، جمعیت تهران حدود 30 درصد افزایش یافته، اما محدوده ساختهشده آن حدود 50 درصد رشد کرده است
با این حال، اجرای این مصوبه با واکنشهایی از سوی برخی فعالان حوزه مسکن و نمایندگان مجلس همراه شده است؛ منتقدانی که معتقدند محدودیت در ساختوساز میتواند عرضه مسکن را کاهش داده و زمینه افزایش قیمتها را فراهم کند. در مقابل، مسئولان وزارت راه و شهرسازی تأکید دارند که این مصوبه به دنبال توقف ساختوساز نیست، بلکه هدف آن هدایت توسعه شهری به مسیرهای قانونی و متناسب با نیاز واقعی شهرهاست.
تهران زیر فشار بحرانهای زیستمحیطی
غلامرضا کاظمیان، دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری ایران و معاون وزیر راه و شهرسازی، با اشاره به چالشهای مجموعه شهری تهران و البرز اظهار کرد: بررسی وضعیت فرونشست زمین نشان میدهد بخشهای فعال این مجموعه، بهویژه در جنوب تهران، جنوب کرج و جنوب شرق تهران، با مشکلات جدی مواجه هستند.
وی افزود: بارگذاری جمعیتی و فعالیتی در برخی پهنههای پرمخاطره و استفاده بیش از ظرفیتهای زیستمحیطی، آسیبپذیری مجموعه شهری را در برابر مخاطرات مختلف افزایش داده است.
کاظمیان همچنین با اشاره به گسترش آلودگی هوا در منطقه بیان کرد: آلودگی هوا صرفاً محدود به شهر تهران و شهرهای بزرگ نیست و تقریباً بخشهای مختلف مجموعه شهری و حتی مناطقی مانند فیروزکوه و اشتهارد نیز با درجاتی از این مشکل مواجه هستند.
یکی دیگر از چالشهای مهم این منطقه، تغییر کاربری اراضی و از دست رفتن سرمایههای طبیعی است. به گفته معاون وزیر راه و شهرسازی، حدود 30 درصد از اراضی منابع طبیعی و باغاتی که طی دهه گذشته به محیط مصنوع تبدیل شدهاند، فرصت احیا و بازسازی سرمایههای اکولوژیک را از دست دادهاند.
///

در صورت تداوم شرایط فعلی مصرف آب و انرژی، اضافهبارگذاری جمعیتی تهران تا سال 1420 میتواند به حدود 10 میلیون نفر برسد؛ این در حالی است که حتی با اجرای اصلاحات و مدیریت مصرف منابع، ظرفیت اضافه جمعیتپذیری منطقه در بهترین شرایط حدود چهار میلیون نفر خواهد بود رشد 50 درصدی ساختوساز در برابر رشد 30 درصدی جمعیت تهران
آمارهای ارائهشده از سوی دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری ایران نیز نشان میدهد توسعه کالبدی تهران با سرعت بیشتری نسبت به رشد جمعیت آن پیش رفته است؛ بهطوریکه در فاصله سالهای 1375 تا 1400، جمعیت تهران حدود 30 درصد افزایش یافته، اما محدوده ساختهشده آن حدود 50 درصد رشد کرده است.
کاظمیان با تأکید بر اینکه مسئله اصلی، پراکندهرویی و گسترش نامتوازن ساختوسازهاست، گفت: در نیمه جنوبی بخش فعال مجموعه شهری، هلالی از فقر و سکونتگاههای غیررسمی شکل گرفته که پیوستگی این محدودهها، مداخله و حل مسائل آن را پیچیدهتر کرده است.
وی همچنین با اشاره به محدودیت ظرفیت جمعیتپذیری تهران اظهار کرد: بر اساس محاسبات انجامشده، استان تهران با کسری بالای اکولوژیک مواجه است و میزان کسری ردپای اکولوژیک به ازای هر نفر حدود دو هکتار برآورد شده است.
هشدار درباره آینده تهران؛ اضافهبارگذاری جمعیت به 10 میلیون نفر میرسد
به گفته وی، در صورت تداوم شرایط فعلی مصرف آب و انرژی، اضافهبارگذاری جمعیتی تهران تا سال 1420 میتواند به حدود 10 میلیون نفر برسد؛ این در حالی است که حتی با اجرای اصلاحات و مدیریت مصرف منابع، ظرفیت اضافه جمعیتپذیری منطقه در بهترین شرایط حدود چهار میلیون نفر خواهد بود.
در کنار فرونشست زمین و تخریب منابع طبیعی، آلودگی هوا نیز از مهمترین پیامدهای تمرکز جمعیت و فعالیت در تهران است؛ بحرانی که سالانه هزینههای سنگینی به نظام سلامت و اقتصاد کشور تحمیل میکند.
///


///" alt="فصل اقتصاد" width="100%" />
آلودگی هوا سالانه 58 هزار قربانی میگیرد؛ هزینه 12 میلیارد دلاری درمان
ساویز صحت کاشانی، رئیس انجمن علمی هوای پاک ایران و دانشیار پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو کشور، پیش از این با اشاره به ابعاد این بحران اعلام کرده بود که مرگومیر ناشی از آلودگی هوا دو برابر تلفات تصادفات جادهای است.
بر اساس گزارش وزارت بهداشت در سال 1404، حدود 58 هزار مرگ در کشور ناشی از آلودگی هواست. کاشانی همچنین با اشاره به ساختوسازهای گسترده در منطقه 22 تهران گفته بود که این منطقه در مسیر کریدور باد پایتخت قرار دارد و افزایش بناهای مرتفع، مسیر طبیعی جریان باد را مختل کرده است؛ موضوعی که مدلسازیهای دانشگاهی نیز کاهش سرعت باد و افزایش حبس آلایندهها را تأیید میکند.
مصوبه تمرکززدایی قرار نیست ساختوساز را متوقف کند
بر اساس گزارش وزارت بهداشت در سال 1404، حدود 58 هزار مرگ در کشور ناشی از آلودگی هواست، با وجود این چالشها، مهمترین نگرانی مطرحشده درباره مصوبه ساماندهی تهران و البرز، تأثیر احتمالی آن بر بازار مسکن است
با وجود این چالشها، مهمترین نگرانی مطرحشده درباره مصوبه ساماندهی تهران و البرز، تأثیر احتمالی آن بر بازار مسکن است؛ نگرانیای که مسئولان وزارت راه و شهرسازی آن را ناشی از برداشت نادرست از اهداف این مصوبه میدانند.
رامین ساعد، مدیرکل دفتر توسعه طرحهای توسعه و عمران وزارت راه و شهرسازی، ، در واکنش به انتقادها درباره توقف ساختوساز و افزایش قیمت مسکن اظهار کرد: اساساً این مصوبه به دنبال توقف ساختوساز نیست، بلکه هدف آن جلوگیری از ساختوسازهای غیرقانونی و تخلفات ساختمانی است.
وی افزود: این مصوبه هیچگونه محدودیتی برای تأمین تقاضای مؤثر مسکن ایجاد نمیکند و هر ظرفیتی که شهر با توجه به نیازهای فعلی، نیازهای انباشته گذشته و نیازهای آینده به آن احتیاج داشته باشد، میتواند در قالب طرحهای جامع و تفصیلی پیشبینی و بهصورت قانونی ایجاد شود.
ساعد ادامه داد: این ظرفیتسازی از طریق اصلاح بافتهای فرسوده، بازآفرینی بافتهای ناکارآمد، استفاده از اراضی داخل شهرها و الحاق به شهرهای موجود امکانپذیر است و مصوبه محدودیتی برای ساختوساز متناسب با نیاز واقعی شهرها ایجاد نخواهد کرد.
///



///" alt="فصل اقتصاد" width="100%" />///" alt="فصل اقتصاد" width="100%" />
تمرکززدایی بدون توزیع فعالیتهای اقتصادی ممکن نیست
با این حال، کاهش فشار جمعیتی بر تهران صرفاً از مسیر کنترل ساختوساز محقق نمیشود؛ چراکه تمرکز فرصتهای شغلی، فعالیتهای صنعتی، خدماتی و آموزشی همچنان یکی از عوامل اصلی جذب جمعیت به پایتخت و استان البرز است.
در مجموع، مصوبه ساماندهی و تمرکززدایی از تهران و البرز را نمیتوان صرفاً یک برنامه برای محدود کردن ساختوساز دانست؛ بلکه این سیاست تلاشی برای اصلاح الگوی توسعه منطقهای، کنترل بارگذاری جمعیتی و کاهش فشار بر منابع طبیعی و زیرساختهای پایتخت است
مدیرکل دفتر توسعه طرحهای توسعه و عمران وزارت راه و شهرسازی با تأکید بر ضرورت توجه به ابعاد اقتصادی این مصوبه گفت: برنامههای ساماندهی تهران و البرز باید علاوه بر ابعاد کالبدی و شهرسازی، نگاه مالی و اقتصادی نیز داشته باشند.
وی افزود: فعالیتهای خدماتی سطح بالا، صنعتی، کارگاهی و آموزش عالی از جمله محورهایی هستند که در این سند مورد توجه قرار گرفتهاند و باید برای توزیع یکپارچه این فعالیتها در سطح کشور، برنامه و چارچوب مشخصی تدوین شود.
در مجموع، مصوبه ساماندهی و تمرکززدایی از تهران و البرز را نمیتوان صرفاً یک برنامه برای محدود کردن ساختوساز دانست؛ بلکه این سیاست تلاشی برای اصلاح الگوی توسعه منطقهای، کنترل بارگذاری جمعیتی و کاهش فشار بر منابع طبیعی و زیرساختهای پایتخت است.
با این حال، موفقیت آن به چگونگی اجرا بستگی دارد. اگر همزمان با مقابله با تخلفات ساختمانی، ظرفیت قانونی تولید مسکن متناسب با تقاضای واقعی تأمین نشود، نگرانیها درباره بازار مسکن همچنان پابرجا خواهد ماند. از سوی دیگر، تمرکززدایی بدون توزیع فرصتهای اقتصادی و شغلی در سایر مناطق کشور نیز نمیتواند به کاهش پایدار فشار جمعیتی بر تهران منجر شود.