بازار مالی بورس کالا از بازار فیزیکی سبقت گرفت/ سهم بازار مالی از ارزش کل معاملات بورس کالا در بهار امسال به ۵۱ درصد رسید

فصل اقتصاد - بررسی عملکرد معاملات 3 ماه نخست سال 1405 بورس کالای ایران نشان می‌دهد توسعه بازارهای مالی و مشتقه که طی سال‌های اخیر به‌عنوان یکی از محورهای راهبردی این بورس دنبال شده، حالا با ثبت ارزش معاملات 952 همتی به یک نقطه عطف تاریخی رسیده است؛ جایی که ارزش معاملات بازار مالی و مشتقه (اوراق بهادار مبتنی بر کالا) سرانجام از بازار فیزیکی به بلوغ رسیده، سبقت گرفت و سهم 51 درصدی ارزش کل معاملات بورس کالا را به خود اختصاص داد.

به گزارش پایگاه خبری بازار سرمایه ایران(سنا)، مجموع ارزش معاملات بورس کالای ایران در 3 ماه نخست سال 1405 به 1800 همت رسید؛ در حالی که در مدت مشابه سال گذشته این رقم 760 همت بود. از این میزان، ارزش معاملات بازار مالی و مشتقه با رشد 266 درصدی به 952 همت رسید و در مقابل، ارزش معاملات بازار فیزیکی با رشد 82 درصدی به میزان 919 همت ثبت شد؛ آماری که نشان می‌دهد کفه بازار مالی برای نخستین بار سنگین‌تر از بازار فیزیکی شده و سهم 51 درصدی را از آن خود کرده است.
5 ابزار اصلی بازار مالی و مشتقه یا به عبارت کلی تر، بازار اوراق بهادار مبتنی بر کالای بورس کالا شامل قراردادهای آتی، قراردادهای اختیار معامله، سلف موازی استاندارد، گواهی سپرده کالایی و صندوق‌های سرمایه‌گذاری کالایی، هر یک نقشی متفاوت اما مکمل در روند رشد معاملات ایفا کرده‌اند؛ به‌گونه‌ای که برخی با جهش‌های قابل‌توجه در حجم و ارزش معاملات، برخی با ایفای نقش پایدار در تأمین مالی و برخی دیگر با گسترش دامنه مشارکت سرمایه‌گذاران به تقویت این بازار کمک کرده‌اند.
صندوق‌های سرمایه‌گذاری؛ کانالِ جهت دهی نقدینگی مولد
صندوق‌های سرمایه‌گذاری در بهار 1405 روندی رو به رشد را نسبت به مدت مشابه سال قبل ثبت کرده‌اند؛ به‌گونه‌ای که ارزش معاملات این صندوق‌ها از حدود 212 همت در بهار 1404 به حدود 764 همت در بهار امسال رسیده و رشد 259 درصدی را تجربه کرده است. همزمان با این افزایش، حجم معاملات نیز از 27.5 میلیارد واحد به حدود 143 میلیارد واحد رسیده که نشان‌دهنده رشد 419 درصدی است. این روند بیانگر آن است که صندوق‌های کالایی به‌تدریج به یکی از مسیرهای مهم ورود سرمایه‌گذاران به بازار مالی تبدیل شده‌اند و با فراهم کردن امکان سرمایه‌گذاری غیرمستقیم، نقش مؤثری در جذب نقدینگی و تعمیق بازار مالی و اقتصاد کشور می‌کنند.
گواهی سپرده کالایی؛ موتور اصلی عمق‌بخشی به بازار مالی
گواهی سپرده کالایی در 3 ماه نخست سال 1405 با جهشی پرقدرت نسبت به مدت مشابه سال قبل، به یکی از مهم‌ترین محرک های بازار اوراق بهادار مبتنی بر کالا تبدیل شد؛ به‌گونه‌ای که ارزش معاملات آن از 35.6 همت در بهار 1404 به حدود 179 همت در بهار 1405 رسیده و رشد 403 درصدی را ثبت کرده است. همزمان، حجم معاملات نیز از 37 میلیون واحد به حدود 152 میلیون واحد افزایش یافته که بیانگر رشد 309 درصدی است. این ارقام نشان می‌دهد گواهی سپرده کالایی دیگر صرفاً یک ابزار معاملاتی نیست، بلکه به زیرساختی برای اتصال دارایی‌های واقعی به بازار سرمایه، افزایش نقدشوندگی و تعمیق بازار مالی بورس کالا تبدیل شده است.
سلف موازی استاندارد؛ تداوم رسالت تأمین مالی
سلف موازی استاندارد با ارزش معاملاتی در حدود 3.8 همت، هم‌چنان نقش استراتژیک خود را در تأمین مالی تولید بدون اتکا به نظام بانکی ایفا می‌کند. هرچند ارزش معاملات این بخش نسبت به سال قبل افت جزئی 2.5 درصدی را تجربه کرده، اما حجم بالای قراردادها نشان‌دهنده تداوم اعتمادِ تولیدکنندگان به این ابزار برای تأمین سرمایه در گردش است. این ابزار همچنان به عنوان یک «پل مالی» میان بازار سرمایه و بخش واقعی اقتصاد عمل می‌کند و نقدینگی را مستقیماً به قلبِ صنایع تولیدی تزریق می‌نماید.
قراردادهای اختیار معامله؛ تبلور بلوغ بازار مشتقه
رکورددارِ تحولاتِ بهار 1405، در اختیار بازار اختیار معامله بود. جهش خیره‌کننده 5728 درصدی در ارزش معاملات که آن را به سطح 3.4 همت رساند، حکایت از تغییر ذائقه معامله‌گران بورس کالا دارد. افزایش 1761 درصدی در حجم قراردادها، گویای آن است که استراتژی‌های پوشش ریسک و معاملات اهرمی، از حاشیه به متنِ فعالیتِ حرفه‌ای‌ها آمده‌اند. این رشد فزاینده، نشان‌دهنده آن است که بازار مشتقه بورس کالا دیگر بازاری برای آزمون و خطا نیست، بلکه به ابزاری جدی برای مدیریتِ دقیقِ ریسک‌های قیمتی تبدیل شده است.
قراردادهای آتی؛ رکن تثبیت و کشف قیمت
بازار قراردادهای آتی بورس کالا با ارزش معاملاتی حدود 834 میلیارد تومان و حجم 44.6 میلیون قرارداد، همچنان به عنوان یکی از ستون‌های اصلی مدیریت ریسکِ سیستماتیک عمل می‌کنند.
اگرچه در مقایسه با جهش‌های خیره‌کننده در سایر ابزارها، این بخش تعدیل‌شده‌تر به نظر می‌رسد، اما کارکردِ «پیش‌بینی‌پذیری قیمت» در این بازار، آن را برای تولیدکنندگان، تجار و سرمایه گذارانی که نگران نوسانات آتیِ بهای کالاها هستند، به ابزاری غیرقابل جایگزین تبدیل کرده است. این بازار در دوره گذار فعلی، وظیفه انضباط‌بخشی به انتظارات تورمی و قیمتی سرمایه گذاران را بر عهده دارد.
بهار 1405؛ نقطه عطف بورس کالا
عملکرد بازار مالی بورس کالا در بهار 1405 نشان می‌دهد این بخش از بورس کالا دیگر مجموعه‌ای از ابزارهای پراکنده نیست، بلکه به ساختاری منسجم و چندلایه تبدیل شده که در آن هر ابزار بخشی از کارکردهای کلیدی بازار را بر عهده دارد؛ گواهی سپرده کالایی حلقه اتصال دارایی‌های فیزیکی با معاملات بازار سرمایه را شکل می‌دهد، صندوق‌های کالایی مسیر ورود سرمایه‌های خرد را هموار می‌کنند، اختیار معامله به تعمیق بازار و توسعه استراتژی‌های حرفه‌ای معاملاتی کمک می‌کند، قراردادهای آتی بستر کشف قیمت و پوشش ریسک را فراهم می‌سازند و سلف موازی استاندارد نیز به‌عنوان ابزاری کارآمد برای تأمین مالی بخش تولید عمل می‌کند.