اسپیس‌ایکس، ایلان‌ماسک و تاثیر کیش‌شخصیت بر قیمت سهام

فصل اقتصاد - در هفته‌های اخیر ورود دومین شرکت بنیان گذاشته شده به‌دست ایلان‌ماسک به بازار سهام نیویورک خبرساز شد. سهام شرکت اسپیس‌ایکس هرچند در مدت کوتاهی 67 درصد افزایش قیمت داشت اما پس از آن نزدیک به 50 از قیمت تابلوی خود را از دست داد. همین امر سبب شده تا رویکرد سرمایه‌گذاران خرد به این سهم و جزئیات ارزش گذاری آن، بار دیگر مورد توجه کارشناسان قرار گیرد.

به گزراش پایگاه خبری بازار سرمایه ایران (سنا)، رفتار سرمایه‌گذاران در بازارهای مالی، نظیر بازار سهام تاکنون از جنبه های گوناگونی مورد توجه محققان و دانشمندان علوم رفتاری قرار گرفته است. موضوعاتی نظیر حباب‌های دارایی، اعتماد عمومی و تاثیر آن بر بازار سهام، سوگیری‌های رفتاری و تعداد زیادی موضوع دیگر، از جمله موضوعاتی است که بر روی آن تحقیق شده است. با این حال در برخی از موارد موضع بیش از آنچه که فکر می‌کنیم با فرهنگ عامه گره می‌خورد.
رفت و برگشت اسپیس‌ایکس در محدوده زیان؟
ماه ژوئن بدون شک یکی از ماه های تاریخی سال 2026 برای بازارهای سهام در آمریکا بود. در این ماه شرکت اسپیس‌ایکس، به عنوان یکی از خبرسازترین شرکت‌های نوآور در حوزه فناروری عرضه اولیه شد. این عرضه نه‌تنها بار دیگر نام شرکت و خدمات قابل توجه آن در حوزه حمل و نقل فضایی را بر سر زبان‌ها انداخت بلکه توانست از منظری دیگر نیز تاریخ‌ساز باشد؛ ایلان‌ماسک با عرضه نوآوری خود در عرصه فضا و کشف قیمت رویایی اسپیس‌ایکس به نخستین تریلیونر تاریخ جهان تبدیل شد.
هر سهم اسپیس‌ایکس با قیمت 135 دلار عرضه شد و ظرف چند روز با ثبت نوسانی قابل توجه از قیمت اولیه، حدود 67 درصد رشد کرد. به گزارش رویترز، رشد قیمت هر سهم این شرکت به محدوده 225 دلار، ارزش بازار آن را در روز شانزدهم ژوئن به حدود 2.7 تریلیون دلار رساند.
با وجود این نکته‌ای که در روزهای پایانی این ماه بیش از پیش خبرساز شده، کاهش قابل توجهی است که پس از ثبت رشد 67 درصدی، گریبانگیر قیمت سهام اسپیس‌ایکس شده است. بهای هر سهم از سهام مذکور در آخرین روز معاملاتی هفته گذشته به حدود 150 دلار رسید که حاکی از عقب‌گرد 50 درصدی، قیمت سهام شرکت ایلان‌ماسک بر روی تابلوی معاملاتی است. به عبارتی دیگر اگر قرار باشد این اوضاع ادامه پیدا کند، احتمالا سرمایه‌گذاری در عرضه اولیه شرکت تنها یک روز معاملاتی با زیان فاصله دارد.
اسپیس‌ایکس؛ رد پای سرمایه‌گذاری فرقه‌ای
چنین امری باعث شده تا CNBC در گزارشی استقبال گسترده از سهام این شرکت را بیش از واقعیات جاری بر فعالیت اسپیس‌ایکس، ناشی از برندیگ و هویت به خصوص ایلان‌ماسک و آرزوهای فضایی او برای توسعه حضور بشر فراتر از پهنه گیتی بداند. در واقع این احتمال مطرح است که بیشتر، سهام اسپیس‌ایکس به دلیل علاقه عمومی به ایلان‌ماسک خریداری شده باشد، زیرا سرمایه‌گذاران غیرحرفه‌ای سابقه اقتصادی او را به مثابه آینده درخشان شرکت در نظر می‌گیرند. به باور کارشناسان این گزارش «ارزش‌گذاری بازار تسلا امروز، بیش‌تر به چشم‌اندازهایی مانند سرویس تاکسی خودران Robotaxi و ربات انسان‌نمای Optimus وابسته است تا صرفاً فروش خودرو. درباره اسپیس‌ایکس هم سرمایه‌گذاران بیش‌تر روی وعده‌ سفر و اکتشاف مریخ، یا حداقل راه‌اندازی دیتاسنترهای فضایی، حساب باز کرده‌اند.» به باور کارشناسان این گزارش «در مورد اسپیس‌ایکس، کیش شخصیت ایلان‌ماسک باعث جذب بیش‌تر سرمایه‌گذاران خرد می‌شود و هیجان اضافی ایجاد می‌کند؛ عاملی که می‌تواند همان‌طور که در قیمت سهام تسلا دیدیم، به‌شدت بر میزان نوسان سهام بیفزاید.»
چالش ایلان در حیطه ارزش گذاری سهام
شرکت اسپیس‌ایکس در آخرین سال مالی خود فقط 18 میلیارد دلار سود عملیاتی ساخته است. این در حالی است که ایلان‌ماسک در تاریخ 14 ژوئن از رسیدن سود این شرکت به محدوده یک تریلیون دلار تا سال 2030خبر می‌دهد.
این شرکت در سال 2025 زیان خالص 4.9 میلیارد دلاری ثبت کرد و در 3 ماه نخست امسال نیز 4.28 میلیارد دلار ضرر داد.
بر اساس گزارش شبکه CNBC در بلندمدت،سهام اسپیس‌ایکس در بازارها با 2 نکته مهم در حیطه ارزش‌گذاری روبه‌رو است.
نخست این‌که، عرضه سهام افزایش خواهد یافت؛ زیرا سرمایه‌گذاران اولیه بخشی از دارایی‌های خود را کاهش می‌دهند و سودهای خود را نقد می‌کنند. دیگر این‌که، قیمت فعلی سهام با توجه به عدم‌قطعیت عظیم درباره چشم‌اندازهای شرکت و این واقعیت که شرکت در نقطه شروع، زیان‌ده است مواجه خواهد بود. اسپیس ایکس برای سودده شدن در بلندمدت به سرمایه‌گذاری هنگفتی نیاز دارد. از این رو قیمت سهم هم اکنون بیش از حد بالا است.
مایکل بری، چهره مشهور فیلم رکود بزرگ (The Big Short)، در تاریخ 16 ژوئن گفت هیچ موقعیت فروشی در اسپیس‌ایکس ندارد . او استدلال کرد قراردادهای اختیار معامله‌ای که برای شرط‌بندی روی کاهش قیمت سهام استفاده می‌شوند، هم‌چنان
بیش از حد گران هستند. با این وجود او ارزش بازار نزدیک به 3 تریلیون دلاری شرکت را زیر سؤال برده است.
احتیاط عرضه در دو غول هوش مصنوعی
در روزهای ابتدایی عرضه سهام اسپیس‌ایکس گفته شده بود این شرکت ممکن است اثری پایدار بر ارزش گذاری شرکت‌های استارتاپ داشته باشد. با این حال مشخص نیست که احتیاط شرکت اوپن‌ای‌آی برای شفاف نبودن در خصوص تاریخ عرضه سهام این شرکت تا چه حد ناشی از این عرضه بوده است.
بررسی‌ها نشان می‌دهد شرکت صاحب برند معروف چت‌جی‌پی‌تی حالا با احتیاط بیش‌تری خبرهای این حوزه را دنبال می‌کند. سم آلتمن، مدیرعامل اوپن ای آی، اوایل همین ماه به CNBC گفت شرکت زمانی وارد بورس خواهد شد که این اقدام منطقی باشد.
آلتمن گفت: «فکر می‌کنم رقابتی برای ارائه بهترین فناوری و ساختن بهترین کسب‌وکار وجود دارد، اما می‌دانید، ورود به بورس یک رویداد تأمین مالی است و من فکر نمی‌کنم ما روی زمان‌بندی آن تمرکز داشته باشیم.»