تراژدی پشت تحصیل ماندگان اقتصادی

تراژدی پشت تحصیل ماندگان

  بزرگنمايي:

فصل اقتصاد - دنیای اقتصاد- بهناز جلالی‌پور : یک‌سوم نوجوانان در گروه سنی 15 تا 18 سال که معادل 5/ 3میلیون نفر می‌شوند، از تحصیلات متوسطه بازمی‌مانند و به دلایل مختلف از جمله اقتصادی دیپلم نمی‌گیرند. با توجه به وضعیت معیشتی، این آمار می‌تواند افزایش داشته باشد و به سنین پایین‌تر و دوره ابتدایی نیز سرایت کند. اجباری شدن تحصیلات متوسطه و فراگیری دسترسی به امکانات آموزشی از جمله راه‌حل‌های این بحران است.

چندی پیش شهلا کاظمی‌پور، جمعیت‌شناس برجسته در گفت‌وگو با «ایسنا» اعلام کرد: یک سوم جمعیت نوجوان کشور که معادل 5/ 3 میلیون نفر می‌شوند، جمعیت «رها» هستند که تحصیلات متوسطه را رها و از تحصیل باز می‌مانند. طبق آمار سال 1400، تعداد نوجوانان کشور 5/ 10 میلیون نفر هستند که تنها 70 درصد آنها در گروه سنی 15 تا 18 سال در حال تحصیل هستند که آمار پایینی است. دلایل زیادی را می‌توان برای این بازماندگی از تحصیل فهرست کرد، اما یکی از آنها عدم دسترسی به تحصیلات رایگان به خصوص در مقطع دبیرستان است. به گفته یک کارشناس حوزه برنامه‌ریزی و رفاه اجتماعی و جامعه‌شناس، عدم دسترسی به امکانات آموزشی رایگان و ارزان به ‌ویژه برای دختران، شرایط بازماندگی از تحصیل را فراهم می‌آورد.
چرا از تحصیل بازمی‌مانند؟
در دوره‌های مختلف سرشماری، تعداد بازماندگان از تحصیل متفاوت است. چنان که دلایل مختلف اجتماعی و فرهنگی دارد، اما موضوعات اقتصادی و معیشتی را می‌توان در سرلیست آن قرار داد. در این میان طبق سنت پیشین و مرسوم، دختران این قابلیت و شرایط را دارند که بیش از پسران آسیب ببینند و نخستین قربانیان بی‌عدالتی تحصیلی محسوب ‌شوند. به نحوی که زودتر دل از درس و مدرسه ببرند. دکتر رضا امیدی، کارشناس حوزه برنامه‌ریزی و رفاه اجتماعی و جامعه‌شناس، در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» می‌گوید: «براساس سالنامه آماری آموزش‌وپرورش در سال تحصیلی 1400-1399 نزدیک به یک میلیون دانش‌آموز در مقاطع مختلف بازمانده از تحصیل بوده‌اند. حدود 150 هزار نفر هم در این سال تحصیلی از مقاطع مختلف ترک تحصیل کرده‌اند.» به گفته او، در سال‌های اخیر نرخ بازماندگی از تحصیل در مقطع ابتدایی کمی کاهش یافته، اما در مقطع متوسطه اول و دوم افزایش داشته است. 
امیدی می‌گوید: «البته باید به این نکته توجه داشت که تعداد بازماندگی و ترک‌تحصیل براساس سرشماری نفوس و مسکن معمولا تفاوت زیادی با سالنامه آماری آموزش‌وپرورش دارد. برای مثال، در آخرین سرشماری نفوس و مسکن در سال 1395 مجموع بازماندگی از تحصیل و ترک تحصیل بالای 7/ 1 میلیون نفر بوده است که در آن زمان نزدیک به یک میلیون نفر بیش از برآوردهای آموزش‌وپرورش بوده است.» تحصیلات متوسطه در کشور اجباری نیست، همین موضوع راه‌ فراری است برای عده‌ای، آن هم نه از سر دلخوشی یا شیطنت، بلکه اجبار و تن به شرایط و تقدیر دادن، به همین دلیل برخی همان که خواندن و نوشتن ابتدایی و سطح اندکی از تحصیلات را فرا می‌گیرند، عطای علم و دانش و مدرسه و کتاب و حساب را به لقایش می‌بخشند.
عده‌ای که تحصیلات را اتلاف وقت می‌دانند، انجام آن را یک ارزش نمی‌دانند یا ورود به اقتصاد یا زندگی را ارجح بر آن می‌دانند. به این گروه‌ها می‌توان دسته‌های دیگری را افزود، چنان که تمام نشود. دکتر امیدی اجباری نبودن تحصیلات متوسطه را در رها کردن آن تاثیرگذار می‌داند، اما هشدار می‌دهد: «باید توجه داشت که حتی در برخی کشورهای اروپایی هم متوسطه دوم اجباری نیست، اما دوره پیش‌دبستانی اجباری و رایگان است. ولی نکته‌ای که وجود دارد این است که در آن کشورها به‌دلیل سطح بالای دسترسی به مدارس رایگان، بازماندگی از تحصیل بسیار پایین است. ولی در ایران در مقطع متوسطه دوم و به‌ویژه برای دختران، عدم دسترسی به امکانات آموزشی است که موجب بازماندگی از تحصیل می‌شود.»
به گفته او، به موجب اصل 30 قانون اساسی دولت مکلف است امکانات آموزش‌وپرورش رایگان تا پایان مقطع متوسطه را برای همه فراهم کند. در عین حال، یکی از شاخص‌های مهمی که در زمینه وضعیت تحصیلی وجود دارد، نسبت افراد بالای 25سال است که دوره متوسطه دوم را تمام کرده‌اند؛ یعنی دیپلم دارند. براساس گزارش یونسکو، در سال 2016 این شاخص در ایران کمتر از 50 درصد بوده و ایران در جایگاه 83 جهان قرار داشته است.
اقتصاد در رهاشدگی چه تاثیری دارد؟
وضعیت اقتصادی و معیشتی سال به سال افت می‌کند. تحصیل برای بخشی از جامعه همواره اولویت بوده و گاهی از شکم خود می‌زنند تا خرج تحصیل و درس و مشق بچه‌ها کنند، اما وقتی چیزی برای شکم وجود نداشته باشد، دیگر بر آن حرجی نیست. احتمالا حفظ حیات اولویت مهم‌تری است. به خصوص آنکه آینده تحصیلی درخشانی برای خود متصور نیستند، پس چه تفاوتی می‌تواند میان پایان متوسطه یا ابتدایی برای ترک تحصیل وجود داشته باشد. البته همیشه در بر همین پاشنه نمی‌چرخد و فقط از میان نوجوانان قربانی نمی‌گیرد، بلکه هر چه وضع وخیم‌تر شود، احتمالا سن ترک تحصیل پایین‌تر کشیده شود.
به هر حال بچه‌های کوچک هم می‌توانند بخشی از بار سفره خانواده را بر دوش بکشند، چرا باید وقت‌شان را با الف‌ و جمع و تفریق چند رقمی و جذر هدر بدهند. دکتر امیدی، گسترده شدن دامنه ترک تحصیل به دوره ابتدایی را با توجه به وضعیت اقتصادی و ادامه این روند، بعید نمی‌داند و می‌گوید: «اخیرا در ترکیه نیز که طی یکی، دو سال اخیر با تورم بالای اقتصادی مواجه بوده، گزارش‌ها حکایت از افزایش نرخ ترک تحصیل دارد. در ایران هم شواهد زیادی وجود دارد که نیاز اقتصادی در برخی ماه‌ها حتی میزان حضور دانش‌آموزان در مدرسه را کاهش می‌دهد. برای مثال در مناطقی از کشور که فصل برداشت محصولات کشاورزی در پاییز است، میزان حضور کودکان در مدرسه کاهش جدی دارد.» به گفته او، نرخ بازماندگی و ترک تحصیل تابع متغیرهای زیادی است؛ نظیر وضعیت اقتصادی خانوار، دسترسی به امکانات آموزشی، ضعف سیستم ایاب و ذهاب به‌ویژه برای کودکان مناطق روستایی و کودکان دارای معلولیت. 
ترک تحصیل برای همه به معنای ورود به اقتصاد و کسب درآمد نیست، برای دختران رنگ ازدواج و سفره عقد دارد، موضوعی که با شیوه دیگری کمک خرج خانواده می‌شود، آن هم با حذف یک نفر که بیشتر هزینه‌بر است، تا درآمدزا. موضوعی که می‌تواند موج تازه‌ای از کودک همسری را ایجاد کند. این کارشناس حوزه برنامه‌ریزی و رفاه اجتماعی می‌گوید: «شواهد زیادی وجود دارد که دسترسی به مدرسه عامل مهمی در کنترل کودک‌همسری است، یعنی در مناطقی که برای مثال دبیرستان دخترانه تاسیس شده، به‌تدریج پدیده ازدواج دختران در سن کودکی به‌شدت کاهش یافته است. با توجه به این موضوع می‌توان گفت مساله کودک‌همسری بیش از آنکه تابع متغیرهای فرهنگی باشد، تابع وضعیت دسترسی به امکانات و وضعیت اقتصادی خانوار است.»
به نظر می‌رسد چشم‌انداز خوبی نخواهیم داشت، حتی اگر با همین روند پیش برویم، موضوعی که می‌تواند با طرح تحصیلات اجباری در دوره متوسطه تغییر موقعیت دهد و از شرایط بحران خارج شود. دکتر امیدی در عین حال که این طرح را بی‌تاثیر نمی‌داند، می‌گوید: «در گام اول دولت باید خود را مکلف به اجرای اصل 30 قانون اساسی بداند. موضوع دیگر این است که اکنون تمایل به تحصیل در مدارس فنی‌وحرفه‌ای و کار‌دانش در بین دختران و پسران افزایش یافته، اما ظرفیت این مدارس حتی در کلان‌شهرها بسیار محدود و تحصیل در رشته‌های فنی برای دانش‌آموزان بسیار گران است.»


ارسال نظر شما

Protected by FormShield

اخبار خواندنی

اطلاعاتی در مورد قیمت لوله پلی اتیلن

فروش عمده کربنات کلسیم خوراک دام و طیور و آبزیان

تعیین سطح زیرکشت گندم با ماهواره خیام

علت دیر روشن شدن تلویزیون چیست؟

ابلاغ دستورالعمل احداث اتاقک پسماند در مجتمع‌های مسکونی بالای 50 واحد

پرفروش‌ترین خودروساز جهان در سال 2022 مشخص شد

مناقصه محدود چیست و چه ویژگی هایی دارد؟

"بازار قرارداد اختیار معاملات" در بورس انرژی ایران راه‌اندازی شد

شروع آزمایشی کالابرگ الکترونیکی در سه استان جدید طی دو روز آینده

مشکلات ثبت سفارش و واردات برنج های خارجی

بارش برف و باران ادامه دارد/هوا سرد می شود

برف و باران هم حریف آلودگی هوا نشدند

جمع آوری بزرگترین پاتوق معتادان متجاهر در شوش

تربیت مدرس، نخستین ایستگاه متروی محیط زیستی شهر تهران شد

سیر آزمایشی قطار ملی مترو با انجام تست‌های نهایی

افزایش ورود گوشت قرمز گرم استان تهران به میدان بهمن

دومین نمایشگاه تخصصی بین‌المللی ایران ژئو آغاز به کار کرد

ترانزیت نزدیک به 8 هزار خودرو از بندر شهید باهنر

سرعت‌بخشی به پروژه‌های پیشران و فناورانه و توسعه خدمت‌رسانی

صادرکنندگان خدمات گردشگری نیازمند حمایت هستند

حمایت‌های بیمه‌ای برای گذر از نوسانات گردشگری مؤثر است

آماده‌باش 12 هزار نیروی خدمات شهری تهران همزمان با بارش‌ها

الزام صنایع به استفاده از یک تا پنج درصدی از انرژی‌های تجدیدپذیر

الزام صنایع به تامین 1 تا 5 درصد از برق مصرفی از انرژی های تجدیدپذیر

روان سازی و کاهش حجم ترافیک در معابر پرتردد منطقه8

© - www.fasleqtesad.ir . All Rights Reserved.