سرمایه‌گذاری غیرمستقیم در کشورهای توسعه‌یافته به ساختار غالب بازار سرمایه تبدیل شده است

فصل اقتصاد - یک کارشناس بازار سرمایه با تأکید بر ضرورت توسعه سرمایه‌گذاری غیرمستقیم در بازار سرمایه، گفت: «تجربه بازارهای توسعه‌یافته و هم‌چنین تحولات بازار سرمایه ایران نشان می‌دهد هدایت سهام‌داران حقیقی به سمت صندوق‌های سرمایه‌گذاری و به‌ویژه ETF‌ها، علاوه بر کاهش ریسک سرمایه‌گذاری، به افزایش ثبات، کارایی و عمق بازار سرمایه نیز کمک می‌کند.»

مهدی علی‌اکبری در گفت‌وگو با پایگاه خبری بازار سرمایه ایران (سنا) ، گفت: «در بازار سرمایه کشورهای توسعه‌یافته و بزرگ، سرمایه‌گذاری غیرمستقیم از طریق صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک، ETFها و سایر نهادهای مالی به ساختار غالب بازار تبدیل شده است؛ به‌گونه‌ای که در ایالات متحده بیش از 56 درصد خانوارها مالک صندوق‌های سرمایه‌گذاری هستند و سرمایه‌گذاران نهادی نزدیک به 70 تا 80 درصد ارزش کل بازار سهام این کشور را در اختیار دارند. هم‌چنین در اروپا نیز به‌دلیل توسعه صندوق‌های بازنشستگی و ساختار بانکی، سرمایه‌گذاری غیرمستقیم سهمی حدود 65 تا 70 درصدی از مالکیت بازار را به خود اختصاص داده است.»
این کارشناس بازار سرمایه افزود:« برای تبیین جایگاه صندوق‌های قابل معامله، ابتدا باید رفتار سهام‌داران حقیقی در بازار سرمایه ایران مورد بررسی قرار گیرد. تجربه تاریخی بازار، به‌ویژه پس از تحولات سال 1399، نشان داد سیل گسترده سهام‌داران حقیقی به سرمایه‌گذاری مستقیم، به دلیل 2 عارضه ساختاری شامل «نبود تقارن اطلاعاتی» و «تورش‌های رفتاری»، در میان‌مدت و بلندمدت پیامدهای نامطلوبی هم برای سرمایه‌گذاران و هم برای ثبات بازار به‌همراه داشت. از این‌رو، توسعه سرمایه‌گذاری غیرمستقیم و تنوع‌بخشی به ابزارهای آن متناسب با سطح ریسک‌پذیری افراد، گامی مهم در بهبود شرایط بازار سرمایه به‌شمار می‌رود.»
صندوق‌های سهامی؛ مدیریت حرفه‌ای و تنوع‌بخشی به سرمایه‌گذاری
این کارشناس بازار سرمایه درباره ظرفیت صندوق‌های سهامی گفت: «مهم‌ترین مزیت این صندوق‌ها برای سهام‌داران حقیقی، ایجاد تنوع‌بخشی آنی در سبد سرمایه‌گذاری و کاهش هزینه‌های معاملاتی است؛ زیرا یک سهام‌دار حقیقی با سرمایه محدود، توان مالی، زمانی و تخصصی لازم برای تشکیل و مدیریت یک سبد بهینه متشکل از شرکت‌های بزرگ بازار را در اختیار ندارد.»
علی‌اکبری ادامه داد: «صندوق‌های سهامی با مدیریت حرفه‌ای و تحلیل‌محور فعالیت می‌کنند و مدیران آن‌ها به صورت مستمر متغیرهای کلان اقتصادی و سیاسی، عمل‌کرد صنایع و وضعیت شرکت‌ها را رصد کرده و متناسب با شرایط بازار، وزن صنایع مختلف از جمله پتروپالایشی، فلزات اساسی، خودرویی و بانکی را بهینه‌سازی می‌کنند؛ اقدامی که انجام آن برای بسیاری از سهامداران حقیقی امکان‌پذیر نیست.»
صندوق‌های مختلط؛ ایجاد تعادل میان بازدهی و ریسک
علی‌اکبری با اشاره به ویژگی صندوق‌های مختلط گفت:« بازار سرمایه همواره در مسیر صعودی حرکت نمی‌کند و دوره‌های رکود، استراحت و ابهام بخشی از چرخه طبیعی بازار است. در چنین شرایطی، صندوق‌های مختلط برای سهام‌داران حقیقی با سطح ریسک‌پذیری متوسط، راهکاری مناسب برای ایجاد تعادل میان کسب بازدهی و کنترل ریسک محسوب می‌شوند.»
او افزود: «این صندوق‌ها با ترکیبی از سهام، ابزارهای درآمد ثابت و سپرده‌های بانکی، نقش سپر دفاعی در برابر نوسانات بازار را ایفا می‌کنند. به این ترتیب، در روزهای منفی بازار، بخش درآمد ثابت از افت شدید ارزش دارایی‌ها جلوگیری می‌کند و با آغاز روندهای صعودی نیز بخش سهامی صندوق امکان بهره‌مندی از رشد بازار را فراهم می‌آورد.»
صندوق‌های اهرمی؛ فرصت افزایش بازده در کنار پذیرش ریسک بیش‌تر
این کارشناس بازار سرمایه با بیان این‌که صندوق‌های اهرمی یکی از جذاب‌ترین ابزارهای مالی نوین بازار سرمایه محسوب می‌شوند، گفت:« این صندوق‌ها امکان استفاده از اهرم معاملاتی را بدون نیاز به طی فرآیند دریافت اعتبار از کارگزاری‌ها یا ورود به بازارهای پیچیده مشتقه، در اختیار سهامداران حقیقی قرار داده‌اند.»
علی‌اکبری اضافه کرد: «هم‌چنین صندوق‌های اهرمی می‌توانند بخشی از تقاضای سهام‌داران حقیقی برای کسب بازده بالاتر را به سمت پرتفویی متشکل از سهام بنیادی هدایت کنند و از این منظر نسبت به سرمایه‌گذاری مستقیم در برخی سهام پرریسک، امنیت بیشتری برای سرمایه‌گذاران ایجاد کنند.»
علی‌اکبری در عین حال به چالش‌های این ابزار نیز اشاره کرد و گفت: «یکی از مهم‌ترین ریسک‌های صندوق‌های اهرمی، فرسایش ارزش خالص دارایی‌ها (NAV) در بازارهای نوسانی و بدون روند است؛ زیرا فرآیند بازتنظیم اهرم به مرور زمان می‌تواند موجب کاهش ارزش صندوق شود و این ابزار را برای استراتژی خرید و نگه‌داری در بازارهای رنج نامناسب کند.»
او ادامه داد: «همان‌گونه که استفاده از اهرم در روندهای صعودی موجب افزایش بازده می‌شود، در دوره‌های نزولی نیز زیان سهام‌داران حقیقی را با همان شدت افزایش می‌دهد و در صورت تشدید هیجان می‌تواند زمینه‌ساز رفتارهای هیجانی و فروش‌های آبشاری در بازار شود.»
توسعه زیرساخت‌ها؛ شرط بهره‌برداری کامل از ظرفیت ETF ها
علی‌اکبری با تأکید بر این‌که صندوق‌های سهامی، مختلط و اهرمی ظرفیت بالایی برای توسعه بازار سرمایه ایران دارند، توضیح داد:« تحقق کامل این ظرفیت نیازمند اقدامات هم‌زمان ارکان نظارتی و نهادهای مالی است.»
او توسعه و تعمیق بازار ابزارهای مشتقه را نخستین گام دانست و افزود: «اصلاح سازوکار بازارگردانی صندوق‌های ETF، به‌ویژه صندوق‌های اهرمی، از دیگر ضرورت‌های بازار سرمایه است تا بازارگردان‌ها بتوانند با بهره‌گیری از ابزارهای آربیتراژ و دسترسی به اعتبارات لازم، فاصله قیمت معاملات و NAV را به حداقل برسانند.»
علی‌اکبری هم‌چنین ارتقای شفافیت اطلاعات صندوق‌های سرمایه‌گذاری را از دیگر الزامات توسعه سرمایه‌گذاری غیرمستقیم عنوان کرد و گفت: «اعتماد سهام‌داران حقیقی زمانی تقویت می‌شود که افشای ترکیب دارایی صندوق‌ها از حالت دوره‌ای و با تأخیر، به‌سمت افشای سریع و با حداقل فاصله زمانی حرکت کند؛ موضوعی که می‌تواند به توسعه هرچه بیش‌تر سرمایه‌گذاری غیرمستقیم، افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران و تعمیق بازار سرمایه منجر شود.»