دانشگاه‌ها از نهاد آموزشی به کانون تولید قدرت ملی تبدیل شده‌اند/ دیپلماسی علمی؛ ابزار نوین قدرت نرم در سیاست خارجی

فصل اقتصاد - رئیس کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس شورای اسلامی با تأکید بر ورود جهان به مرحله رقابت تمدنی مبتنی بر علم و فناوری، گفت: در نظم جدید جهانی، دانشگاه‌ها از نهادهای صرفاً آموزشی به کانون‌های تولید قدرت ملی تبدیل شده‌اند و پیوند میان علم، صنعت و حکمرانی داده‌محور، شرط اصلی پیشرفت کشورها محسوب می‌شود.

علیرضا منادی رییس کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس در گفت و گو با خبرنگار خانه ملت با اشاره به سخنان رئیس مجلس شورای اسلامی درباره ضرورت فعال‌سازی ظرفیت‌های ملی برای جهش اقتصادی و توسعه سرمایه‌گذاری با چین، گفت: امروز جهان از مرحله رقابت‌های صرفاً سیاسی و حتی اقتصادی عبور کرده و وارد مرحله‌ای از رقابت تمدنی مبتنی بر علم، فناوری، داده و هوش مصنوعی شده است. در این ساختار جدید، کشورها نه با منابع طبیعی بلکه با توان تولید دانش، سرعت تبدیل علم به فناوری و قدرت حکمرانی داده‌محور سنجیده می‌شوند؛ بنابراین دانشگاه‌ها دیگر نهادهای آموزشی صرف نیستند، بلکه به کانون‌های تولید قدرت ملی تبدیل شده‌اند.
حکمرانی داده‌محور؛ گذار از تصمیم‌گیری سنتی به مدیریت هوشمند
نماینده مردم تبریز، اسکو و آذرشهر در مجلس شورای اسلامی با اشاره به ایده «داشبورد رصد اقتصادی و روابط بین‌الملل» که از سوی رئیس مجلس مطرح شده است، این طرح را نشانه‌ای از آغاز گذار نظام حکمرانی کشور به سمت مدیریت داده‌محور، پیش‌بینی‌محور و لحظه‌ای ارزیابی کرد و افزود: در چنین مدلی، تصمیم‌گیری دیگر بر اساس گزارش‌های مقطعی و تأخیری نیست، بلکه بر پایه تحلیل هم‌زمان داده‌های اقتصادی، صنعتی، آموزشی و دیپلماسی انجام می‌شود؛ موضوعی که بدون مشارکت مستقیم دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و نخبگان علمی قابل تحقق نیست.
دانشگاه‌ها در نقش «زیرساخت قدرت ملی»
وی با تشریح نقش جدید دانشگاه‌ها در نظام حکمرانی افزود: در گذشته دانشگاه‌ها بیشتر به‌عنوان تولیدکننده مدرک و پژوهش‌های نظری شناخته می‌شدند، اما در الگوی جدید توسعه، دانشگاه باید به زیرساخت تولید قدرت ملی تبدیل شود؛ زیرساختی که در اقتصاد، امنیت، فناوری و حتی سیاست خارجی اثر مستقیم دارد. هرگونه فاصله میان دانشگاه و نظام اجرایی، به معنای اتلاف سرمایه انسانی و عقب‌ماندگی در رقابت جهانی خواهد بود.
چین؛ الگوی پیوند علم، صنعت و قدرت ژئوپلیتیکی
رئیس کمیسیون آموزش در بخش دیگری از اظهارات خود با اشاره به جایگاه چین در نظم نوین جهانی تصریح کرد: چین امروز نمونه‌ای برجسته از کشوری است که توانسته زنجیره کامل علم، فناوری، صنعت و قدرت ژئوپلیتیکی را به‌صورت یکپارچه مدیریت کند. این کشور با سرمایه‌گذاری مستمر در آموزش عالی، گسترش زیرساخت‌های تحقیق و توسعه، و اتصال مستقیم دانشگاه‌ها به صنایع پیشرفته، توانسته جایگاه خود را از یک اقتصاد تولیدمحور به یک قدرت فناوری‌محور جهانی ارتقا دهد؛ امری که امروز در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، ارتباطات، انرژی‌های نو و اقتصاد دیجیتال کاملاً مشهود است.
سند 25 ساله ایران و چین؛ از همکاری اقتصادی تا مشارکت فناورانه
منادی با اشاره به سند 25 ساله همکاری ایران و چین اظهار داشت: این سند اگر به‌درستی و با نگاه راهبردی اجرا شود، می‌تواند فراتر از یک توافق اقتصادی، به یک چارچوب تمدنی برای همکاری علمی، فناورانه و صنعتی تبدیل شود. ایران قدرت بزرگ علمی منطقه را دارد، ظرفیت‌های این سند تنها محدود به تجارت یا سرمایه‌گذاری نیست، بلکه می‌تواند بستری برای تبادل دانش، ایجاد پروژه‌های مشترک دانشگاهی، توسعه فناوری‌های نوین، همکاری در هوش مصنوعی، انرژی‌های پاک و زیرساخت‌های دیجیتال باشد.
شکاف ساختاری علم و اجرا؛ چالش مزمن توسعه
رئیس کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس در ادامه یکی از چالش‌های جدی کشور را فاصله میان تولید علم و نیازهای اجرایی دانست و گفت: بخش قابل توجهی از ظرفیت علمی کشور در دانشگاه‌ها باقی می‌ماند و به دلیل نبود سازوکارهای اتصال مؤثر، وارد چرخه تصمیم‌سازی و اجرا نمی‌شود. این شکاف موجب می‌شود سیاست‌گذاری‌ها از پشتوانه علمی کافی برخوردار نباشند و از سوی دیگر، پژوهش‌های دانشگاهی نیز اثرگذاری لازم را در حل مسائل واقعی کشور نداشته باشند.
دیپلماسی علمی؛ بعد پنهان قدرت در سیاست خارجی
منادی با تأکید بر اهمیت دیپلماسی علمی اظهار داشت: در جهان امروز، کشورها علاوه بر دیپلماسی سیاسی و اقتصادی، از دیپلماسی علمی و فناوری به‌عنوان ابزار قدرت نرم استفاده می‌کنند. همکاری علمی با قدرت‌های نوظهور فناوری‌محور، از جمله چین، می‌تواند نقش مهمی در ارتقای جایگاه ایران در زنجیره جهانی(ارزش ایفا کند) و زمینه حضور فعال‌تر کشور در اقتصاد آینده جهان را فراهم سازد.
اقتصاد آینده؛ اقتصاد دانش‌بنیان و شبکه‌ای
رئیس کمیسیون آموزش در بخش پایانی سخنان خود خاطر نشان کرد: اقتصاد آینده جهان، اقتصادی مبتنی بر دانش، شبکه‌های داده و فناوری‌های نوظهور است. در چنین اقتصادی، کشورهایی موفق خواهند بود که بتوانند دانش را به ثروت، فناوری را به قدرت و دانشگاه را به بازیگر اقتصادی تبدیل کنند. ایران بعد از جنگ اخیر نشان داد قدرت منطقه را در دست دارد و امروز در آستانه یک تحول مهم در حکمرانی قرار دارد؛ تحولی که در آن علم، فناوری، اقتصاد و سیاست خارجی به‌صورت یک منظومه واحد عمل می‌کنند. در این چارچوب، دانشگاه‌ها باید از حاشیه به متن تصمیم‌سازی کشور منتقل شوند و همکاری‌های راهبردی مانند سند 25 ساله ایران و چین نیز می‌تواند به‌عنوان یکی از محورهای مهم اتصال ایران به اقتصاد و فناوری جهانی ایفای نقش کند. /
پایان پیام