بزرگنمايي:

فصل اقتصاد - کاهش فلرینگ در صنعت نفت ایران از یک عدد ثابت آماری به پروژه‌ای اجرایی تبدیل شده است؛ مسیری که می‌تواند ناترازی گاز، عدم‌النفع اقتصادی و فشار زیست‌محیطی را کاهش دهد.

به گزارش فصل اقتصاد، فلرینگ در صنعت نفت ایران سال‌ها به‌عنوان یک شاخص منفی ثابت شناخته می‌شد؛ عددی که در اغلب گزارش‌های انرژی تکرار می‌شد اما تغییر محسوسی در آن دیده نمی‌شد. طبق گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، کشور در سال 1401 روزانه حدود 50.5 میلیون مترمکعب گاز همراه نفت را در مشعل‌ها سوزانده و در یک دهه نزدیک به 34 میلیارد دلار عدم‌النفع اقتصادی ثبت شده است. به همین دلیل مهار فلرینگ به یکی از مهم‌ترین شاخص‌های سنجش کارآمدی مدیریتی در بخش بالادستی نفت تبدیل شد، زیرا برخلاف افزایش تولید نفت که عمدتاً به حفاری و توسعه میدان وابسته است، کاهش فلرینگ مستقیماً به توسعه زیرساخت، سرمایه‌گذاری و مدیریت پروژه مربوط می‌شود.
ارتباط مستقیم با ناترازی گاز کشور
سوزاندن گاز همراه تنها یک چالش زیست‌محیطی نبود بلکه پیامدهای آن در سه سطح اقتصادی، انرژی و اجتماعی قابل مشاهده بود؛ از دست رفتن درآمد بالقوه ارزی، تشدید کسری گاز در زمستان و افزایش آلودگی در مناطق نفت‌خیز. برآورد وزارت نفت نشان می‌دهد جمع‌آوری کامل این گازها می‌تواند حجمی معادل تولید دو فاز پارس جنوبی به عرضه کشور اضافه کند و حدود 20 درصد ناترازی گاز زمستانی را کاهش دهد، بنابراین هر میزان پیشرفت در این حوزه مستقیماً با امنیت انرژی کشور ارتباط پیدا می‌کند.
در سال‌های گذشته وعده‌های متعددی درباره حذف فلرها مطرح می‌شد اما داده‌های عملیاتی جدید نشان می‌دهد رویکرد اجرایی تغییر کرده و تمرکز از اعلام هدف به تعریف پروژه منتقل شده است. در دوره دولت چهاردهم ظرفیت جمع‌آوری گازهای مشعل به 19.9 میلیون مترمکعب در روز رسیده و رشدی 114 درصدی ثبت شده است. همچنین پروژه NGL3100 دهلران وارد مرحله راه‌اندازی شده و ایستگاه‌های تقویت فشار نیز در حال تکمیل هستند؛ اقداماتی که بدون آنها اساساً امکان انتقال گاز همراه وجود ندارد.
کاهش فلر در میادین بزرگ
در سطح میادین نیز تمرکز بر نقاط پرحجم باعث کاهش محسوس فلر شده است به‌طوری‌که در محدوده اهواز 98.5 درصد گازهای همراه جمع‌آوری می‌شود و روزانه بیش از 2 میلیون مترمکعب گاز بازیافتی پس از فرآورش وارد شبکه سراسری می‌شود. هم‌زمان گزارش‌های نظارتی نشان می‌دهد عملکرد جمع‌آوری فلر بیش از 400 درصد جلوتر از اهداف برنامه هفتم توسعه قرار گرفته که نشان‌دهنده عبور پروژه‌ها از مرحله برنامه‌ریزی و ورود به فاز اجرایی است.
تثبیت مسیر تا سال 1405
در کنار اقدامات انجام‌شده، قراردادهای جدیدی نیز برای کاهش حدود 295 میلیون فوت مکعب در روز فلر تا سال 1405 امضا شده است تا مسیر ادامه‌دار پروژه تثبیت شود. اهمیت این بخش در آن است که حذف کامل فلرینگ بدون پوشش میادین کوچک و پراکنده ممکن نیست و این پروژه‌ها مرحله تکمیلی کار محسوب می‌شوند.
گازهای جمع‌آوری‌شده پس از فرآورش به شبکه تزریق می‌شوند و مستقیماً بر تراز انرژی کشور اثر می‌گذارند، زیرا هر مترمکعب گاز بازیافتی می‌تواند جایگزین سوخت مایع نیروگاه‌ها شود، مصرف صنعتی را پایدارتر کند و فشار شبکه زمستانی را کاهش دهد؛ بنابراین بدون حفاری چاه جدید، عرضه انرژی افزایش پیدا می‌کند. بررسی هم‌زمان افزایش ظرفیت جمع‌آوری، کاهش فلر در میادین بزرگ و عبور از اهداف برنامه توسعه نشان می‌دهد روند مدیریت از برنامه‌نویسی صرف به اجرای عملیاتی تغییر کرده است.
مسیر باقی‌مانده
با این حال حذف کامل فلرینگ هنوز محقق نشده و چالش‌هایی مانند پراکندگی چاه‌های کوچک، هزینه بالای خطوط انتقال محلی و زمان‌بر بودن احداث واحدهای فرآورش باقی مانده است، به همین دلیل کاهش سریع‌تر در میادین بزرگ رخ می‌دهد اما صفر شدن کامل نیازمند چند سال اجرای مستمر پروژه‌ها خواهد بود. با وجود این، داده‌های عملیاتی نشان می‌دهد فلرینگ از یک شاخص آماری ثابت به پروژه‌ای در حال حل تبدیل شده و در صورت تداوم مسیر فعلی بخشی از عدم‌النفع تاریخی صنعت نفت می‌تواند در سال‌های آینده به منبع واقعی تأمین انرژی کشور بدل شود.