مدرسه غیاثیه خرگرد؛ آخرین بنای باعظمت دوران تیموری ایران گردشگری

مدرسه غیاثیه خرگرد؛ آخرین بنای باعظمت دوران تیموری ایران

  بزرگنمايي:

فصل اقتصاد - مدرسه غیاثیه خرگرد از مدارس 4 ایوانی و بسیار زیبای دوره شاهرخ تیموری است که محل تجمع دانشمندان و بزرگان ایران زمین بوده است.

در روستای غیاثیه در 5 کیلومتری جنوب شرقی خواف و بر سر راه تربت حیدریه در فاصله 278 کیلومتری مشهد از مدارس 4 ایوانی و آجری ایران که به سعی پیر احمد خوافی ساخته شده است. این مدرسه اثری بر جای مانده از شهر خرگرد قدیم در خراسان (خورگرد) به معنای خورشید گرد است. برخی گویند:خرگرد از دو واژه تشکیل شده از خوربه معنای آفتاب وگرد به معنای شهر و روی هم به معنی شهرآفتاب.برخی دیگر درباره وجه تسمیه خرگرد گفته‌اند: خر یعنی بزرگ وگردیعنی شهر چون این شهر مرکز علمای بزرگ بوده است، نظر دیگر این که خرد یعنی علم ودانش و گرد یعنی شهر یعنی شهر علم و دانش،که دانشمندان در آن حلقه تدریس تشکیل می‌دادند. همه این ها ناظر براین‌ است که خرگرد مرکز علم وادب بوده است.
$(".map-container").click(function(){$(this).find("iframe").addClass("clicked")}).mouseleave(function(){$(this).find("iframe").removeClass("clicked")}); تاریخچه شکل گیری بنا
شاهرخ شاه تیموری همچون پدرش تیمور و فرزندش الغ‌بیگ (Ulugh Beg) همواره از خردمندان معماری، با صرف هزینه‌ی زیاد حمایت می‌کرد. شاهرخ در سال 885 هجری قمری درگذشت و الغ‌بیگ 3 سال پس از وی دیده از جهان فرو بست. هنرمندان معاصر جانشین شاهرخ و الغ‌بیگ در ماوراء النهر خراسان در هنر معماری نوآوری کمتری نسبت به گذشتگان از خود نشان دادند که تنها بنای قابل مقایسه این دوران با ابنیه زمان شاهرخ مسجد کبود تبریز است که بنای آن در سال 887 هجری قمری پایان یافت.
مدرسه غیاثیه عکس از: بهرام عابدینی غیاث الدین پیراحمد بن اسحاق بن مجدالدین محمد الخوافی، وی یکی از وزرای شاهرخ بود که از سال 1417 م/ 820 هجری قمری تا پایان سلسله شاهرخ این سمت را به عهده داشت. شرح حال کوتاهی از غیاث الدین در کتاب «دستور الوزراء» به چشم می‌خورد که می‌گوید: این مدرسه که در بلاد خواف واقع شده است، در زمره کارهای او (غیاث الدین) محسوب می‌شود. بر کناره ایوان ورودی مدرسه نیز نوشته شده است: به سرپرستی بنده‌ی حقیر خواجه پیر احمد ریحان شهر خرگرد در دوران سلجوقیان استطاعت نظامیه را داشته و در زمان تیموریان بنایی چنین باشکوه احداث شده است. مدرسه غیاثیه خرگرد به دست هنرمند هنرمندان معمار، قوام الدین و غیاث الدین شیرازی بنا نهاده شده است و شاید با الهام از نام یکی از معماران خود یا وزیر شاهرخ تیموری غیاث الدین شیرمحمد خوانی نام‌گذاری و شهرت یافته است. این مرد در طول 40 سال که شاهرخ از سر حدختا تا نواحی روم سلطنت کرد، صاحب اختیار بود و بعد از کناره‌گیری از وزارت به طواف بیت الله الحرام رفت و در مراجعت زندگی را بدرود گفت.
مدرسه غیاثیه روستای غیاثیه زادگاه وزیر مقتدر شاهرخ، غیاث الدین پیر احمد خوافی بانی مدرسه غیاثیه است. زمان ساخت این بنا بین سال های 842 تا 847 هجری می‌باشد. مدرسه غیاثیه توسط قوام الدین شیرازی و پسرش غیاث الدین ساخته شده است. این بنا را می‌توان آخرین بنای با عظمت دوران تیموریان قلمداد کرد و در عین حال شاید بتوان آن را نماینده کامل معماری دوره تیموری به شمار آورد. پسرش هنرمند قابل و چیره دست و خلاقی بوده که آثار زیبای دیگری هم به گنجینه هنر معماری ایران پیشکش کرده است. از جمله مسجد گوهر شاد مشهد , مزار قوام الدین شیرازی در خرگرد خواف است.
مسجد گوهر شاد مسجد گوهر شاد
مدرسه غیاثیه خرگرد مشخصات معماری مدرسه غیاثبه
بنای غیاثیه دارای صحن 4 ایوانی است که اطراف آن 32 حجره برای استفاده طلاب در 2 طبقه ساخته شده است. در 2 طرف در ورودی نیز یک مدرس و یک مسجد احداث شده است. اما مهم‌ترین ویژگی این بنا استفاده گسترده از کاشی معرق جهت پوشش دیوارها است و از این لحاظ در زمره شاهکارهای قرن نهم هجری به شمار می‌رود.در مدرسه‌ غیاثیه‌ خرگرد سطوح بزرگ و عظیم برای نخستین بار با کاشی‌کاری معرق و معقلی تزئین شد رنگ لعاب کاشی‌ها اغلب فیروزه‌ای یا آبی‌سیر بوده ولی رنگ غالب بنا به رنگ آجر است.
مدرسه غیاثیه مدرسه غیاثیه ، بنایی با پلان مستطیل و دارای ابعاد 44 در56 متر می‌باشد. ایوان بلند ورودی در میانه قاعده‌ی شرقی ایجاد شده است و از انتها به آن ایوان به درون راه می‌یابد پس از ورودی نخستین فضای معماری به درون هشتی چلیپا شکل مدرسه است که بازوی سمت راست آن به مسجد ختم می‌شود. بازوی سمت چپ آن نیز به مَدرَس منتهی می‌شود. ایوان قبله بزرگ ترین ایوان بنا است. نسخه‌ای با خط‌خوش نسخ که به اِسپَر ایوان قبله نوشته شده است معرف نام معماران تاریخ بنا می‌باشد. بخش انتهای ایوان‌ها، با مقرنس‌ها و قاب گچی نقاشی شده است مزین شده‌اند. رویه‌ی دیوارها و زیر طاق‌ها با تلفیق آجر و کاشی آراسته شده است. نقش کاشی‌های بنا گل، برگ، و اسلیمی است.
غیاثیه عکس از : javantourist.blog
مدرسه غیاثیه پروفسور برنارد اوکین استاد تاریخ دانشگاه آمریکایی قاهره درباره این اثر تاریخی چنین گفته است: مدرسه غیاثیه خرگرد سالم‌ترین مدرسه به جا مانده در دوره تیموری در جهان و یکی از زیباترین مدارس تاریخی است. هر یک از آثار تاریخی این شهرستان به عنوان شاهکارهای معماری قرون میانی پس از اسلام در ایران است. گرچه خرگرد امروزه روستای کوچکی بیش نیست اما شواهد موجود، از رونق آن در گذشته حکایت می‌‌کنند. این که خواجه نظام‌الملک وزیر ملکشاه سلجوقی در قرن پنجم هجری قمری در اینجا مدرسه نظامیه را ساخت، نشان می‌دهد که خرگرد در روزگار سلجوقیان نیز شهری درخور توجه بوده است.
مدرسه غیاثیه اصل این بنا مربوط به دوران وزارت نظام الملک، وزیر دوران سلجوقی است و به همین دلیل در برخی کتب به نام مدرسه نظامیه نیز از آن نام برده می‌شود. خواجه نظام الملک در دوران سلجوقیان، بانی مدارس زیادی بود که به مدارس نظامیه معروف بوده‌اند. کاربرد این مدارس تنها به عنوان محلی برای آموزش طلاب نیست بلکه مسجد نیز توامان بوده‌اند. این مدرسه از مهمترین و زیباترین بناهای ناحیه شرق ایران و منطقه خراسان است و هنرمند ترین معماران آن زمان یعنی استاد قوام الدین و غیاث الدین شیرازی آنرا ساخته‌اند. زیبایی و استحکام بنا به گونه‌ای است که امید می‌رفته قرن‌ها‌ی متمادی مرکز پر جنب و جوش تعلیم و تربیت باشد اما شرایط خاص آن روزگار مجال چنین مرکزیتی را به غیاثیه نداده بود , با این صورت اگر چه مدرسه اکنون بیش از پانصد و پنجاه سال عمر دارد اما عمر مفید آن چندان نپایید. علت اینکه غیاثیه زود از مرکزیت علمی بیرون رفت , این بود که این مدرسه توسط یک سلطنت سنّی ساخته شده بود و بعد از 60 سال که حکومت شیعه مسلط شد و صفویان قدرت را به دست گرفتند، شاه اسماعیل متوجه خراسان شد و 70 تن طلبه و مدرس غیاثیه را عرصه تیغ تعصب خود نمود. شاید این منبع راست نباشد ولی به هر حال مدرسه غیاثیه دیگر نمی توانست به شکل قدیم خود رونق داشته باشد و جایی برای خود در عالم دانش و فرهنگ باز کند.
مدرسه غیاثیه بانی مدرسه چنانچه که قبلاً اعلام کردیم غیاث الدین پیر احمد خوافی وزیر شاهرخ تیموری است این مرد در طول 40 سال که شاهرخ از سر حدختا تا نواحی روم سلطنت نمود , صاحب اختیار بود و بعد از کناره گیری از وزارت به طواف بیت الله الحرام رفت و درمراجعت زندگی را بدرود گفت. اهمیت هنری مدرسه در‌حدی است که محققان معروف غربی چون هرتسفلد , سایکس و برنارد اوکین و گرابار در مورد آن به تحقیق پرداخته و از کتیبه‌های آن نسخه برداری کرده‌اند . نمای داخلی ایوان‌ها مقرنس‌های گچی جالب توجهی را در خود دارند. در چهار زاویه بنا چهار اطاق با سقف گنبدی دو پوش ساخته شده و با کاشی‌های معرق و مقرنس گچی تزیین یافته است. دو اطاق زاویه شمال شرقی و شمال غربی بزرگتر از سایر حجره‌ها و با سقف‌های شبکه‌بندی شده بسیار زیبا به احتمال زیاد به عنوان مسجد‌مدرسه و مجالس وعظ و بحث استفاده می‌شده است، ازاره ایوان‌ها و حجره‌های طبقه همکف از سنگ‌های مرمر با اشکال جالبی ساخته شده و اکثر سنگ‌های مرمر آن غارت شده است.
مدرسه غیاثیه از شبستان سمت راست برای مسجد و شبستان سمت چپ برای اتاق مدرس و استادان استفاده می‌شده است. دیوارهای صحن دارای کاشی است و روی ایوان‌های وردی داخلی (انا فتحنالک ) و ایوان روبروی آن سوره الرحمن و ایوان سمت راست سوره قیامه و ایوان شرقی (چهارم) سوره دهر باخط ثلث کتیبه شده است.البته باید توجه داشت که قسمت اعظم این کتیبه‌ها از بین رفته است. نوار دور میانه حجرات مدرسه جمله های لا اله الا الله , الحمد الله , توکلت علی الله ربی دیده می شود. نمای خارجی مدرسه کاشی کاری شده است و داخل برخی از طاق نماهای خارجی آن جملات الله و محمد بارها تکرار شده است. دو برج تزئینی در ضلع شمالی احداث شده که تزئینات سنگ مرمر و کاشی آن از بین رفته است کلاً تزئینات بنا شامل کاشی‌های آبی , کبود و سنگ مرمر می‌باشد.
مدرسه غیاثیه چون مدرسه در اثر عوامل طبیعی چون زلزله , بادهای تند و و فرسایش طبیعی و گرمی هوا و غارت اشیای قیمتی توسط روس‌ها تخریب شده در سال1316 تعمیراتی در آن صورت گرفته است. تجسم معماری مدرسه غیاثیه خرگرد مدرسه‌ای است 4 ایوانی با منحنی مربع شکل که به دور این صحن مربع شکل چهار ایوان در اندازه ها و پهناها وعرض‌های مختلف قرار گرفته‌اند. با توجه مدارس آن زمان که معمولا علوم مختلف در کنار یکدیگر بودند و دانش آموزان این مدارس، علوم قرآنی، علوم حکمت و فلسفه و علوم طبیعی را تماما در این مدارس می‌آموختند از این رو این مدارس ویژگی خاصی در معماری خود داشتند و حکمت در معماری آن‌ها نیز نهفته بود. عظمت ایوان قبله نسبت به سایر ایوان‌ها، به عنوان اولین ایوان مورد توجه نیز به‌خوبی خود نمایی می‌کند. این ایوان دارای پهنای بیشتری نسبت به سایر ایوان‌ها بوده، ضخامت ایوان قبله 220 سانتی‌متر و سایر ایوان‌ها 180 سانتی‌متر می‌باشد. مدرسه غیاثیه</h4>">
مدرسه غیاثیه مدرسه غیاثیه</h4>">
مدرسه غیاثیه مدرسه غیاثیه</h4>">
مدرسه غیاثیه مدرسه غیاثیه</h4>">
مدرسه غیاثیه
تصاویر مدرسه غیاثیه خرگرد خواف عکس‌ها به ترتیب از: امین رحمانی ، حسین حسین زاده گفتنی است که در دوران سلجوقی و تیموری بیشترین حجم کالایی که در بازارهای ایران به فروش می‌رسید،کتاب بوده این مقاله بخشی از هدف خود را علاوه بر معرفی بنای بسیار زیبا و ارزشمند مدرسه غیاثیه به بیان این مطلب می‌پردازد که کشورمان در بسیاری از زما‌ن‌ها علوم مختلفی را توسط دانشمندان پر آوازه‌ی خود به دنیا انتقال می‌داد و آن دوران طلایی و رنسانس ایران محسوب می‌شود، که البته مستقیما به وجود و اهمیت علوم و مدارس بزرگ در ایران ارتباط داشته است. عکس کاور از :امین رحمانی عکس‌های متن از حسین حسین زاده


ارسال نظر شما

Protected by FormShield

اخبار خواندنی

توسعه و بهره‌برداری از مناطق گردشگری به بخش خصوصی واگذار می‌شود

بازدید رییس سازمان میراث فرهنگی از جشنواره ملی فرهنگ و هنر اقوام ایرانی در دانشگاه شریف

تحریم‌های آمریکا سفر به ایران را ارزان کرد

مکان های عجیب و غریبی که می توانید در گوگل ارث ببینید

سفارت ژاپن و اخذ ویزای این کشور

بازدید مونسان از مسجد مطلب‌خان و بازار تاریخی خوی

مجموعه فرهنگی شمس تبریزی در خوی کلنگ زنی شد

معارفه مدیرکل دفتر مدیریت عملکرد، بازرسی و پاسخ‌گویی به شکایات سازمان میراث‌فرهنگی برگزار شد

طالبیان: خروج آثار تاریخی از فهرست ملی کاهش یافته است

پول تایلند در سفر؛ نکته هایی که باید بدانید

ویزای آنلاین چیست؟

بازپیرایی و سامان‌دهی جلوخان آرامگاه فردوسی آغاز شد

ابلاغ مراتب ثبت محدوده عرصه و حریم کاروانسرای سگزی به استاندار اصفهان

مونسان به آذربایجان غربی سفر می‌کند

راهنمای تحصیل در خارج از کشور (قسمت سوم: آزمون بین المللی)

دیدنی های چالوس؛ از دریاچه ولشت تا پارک جنگلی نمک آبرود

حقایق جالب درباره ورزشگاه آزادی تهران

دیدار مونسان با معاون‌اول رئیس‌جمهوری بلغارستان

موزه نفرت انگیزترین غذاهای جهان در سوئد بازگشایی می‌‌شود

پیام تسلیت مونسان در پی درگذشت رئیس و معاون سازمان تأمین اجتماعی در سانحه رانندگی

فصل اقتصاد سایت تخصصی اقتصاد ایران

آگهی ها

  • نسخه سریع و مونیتورینگ فصل اقتصاد
  • تعرفه آگهی های فصل اقتصاد
  • باشگاه نخبگان، خبرنگان و کارآفرینان
  • بسته های ویژه خبری فصل اقتصاد
  • حضور فعال گروه رسانه ای فصل اقتصاد و فصل تجارت در نمایشگاه